تازا ترين
  • *ميرپورخاص: محمود آباد ۾ بجلي جو ڪرنٽ لڳڻ سبب 27 ورھين جو فوت *ڄام ڏاتار واسي سرور شاھ ساهرن جي جي گھر گهمڻ آيو هو، موبائيل فون چارج ڪرڻ دوران ڪرنٽ لڳو *
  • *پني عاقل ۾ پ پ ڪارڪنن پاران احتجاجي ريلي ڪڍي وئي، شهر جو گشت *فتاح سميجو پاران ڄام اڪرام ۽ سيف الله ڌاريجو خلاف گٿا لفظ ڳالهائڻ جي مذمت ڪريون ٿا: جيالا*
  • *حيدرآباد: تلڪ چاڙهي واري علائقي ۾ ناري عائشه آرائين کي مبينا طور مڙس پاران باهه ڏئي ساڙڻ وارو معاملو *نياڻي عائشه کي مڙس رضوان آرائين ۽ ڏير جاويد باهه ڏئي قتل ڪيو: پيءُ يوسف آرائين *عائشه جو مڙس بااثر آهي، خاموش رهڻ لاءِ ڌمڪيون ڏئي رهيو آهي: ماءُ صفيه بيگم *مارڪيٽ ٿاڻي جي پوليس عائشه جي قتل جو ڪيس داخل نه ٿي ڪري، انصاف ڪيو وڃي: مطالبو*
  • *حيدرآباد: سول اسپتال ۾ 5 ڄڻا بيهوشي واري حالت ۾ منتقل *بيهوش ٿيلن غريب آباد چوڪ تان حلوه پڙي وٺي واپرائي هئي: ذريعا *بيهوش ٿيلن ۾ رضوان آرائين، مبشر، نينگر لاريب ۽ ناري نمره شامل آهن: اسپتال انتظاميا*
  • *رائونتي ۾ ڏوهارين خلاف بند ڪيل آپريشن ٻيهر شروع ڪرڻ لاءِ پوليس تياريون مڪمل ڪري ورتيون *ايس ايس پي گهوٽڪي پوليس اٽالن سان ڪچي واري بند جي پوليس چوڪين جو جو دورو ڪيو *آپريشن لاءِ ايس ايس پي گهوٽڪي عمر طفيل پاران ٻين ضلعن کان به نفري طلب ڪري ورتي: ذريعا *رائونتي واري ڪچي ۾ ٻه مهينا اڳ ڌاڙيلن خلاف ڳوٺ عمر شر آپريشن ڪيو ويو هو *آپريشن دوران هڪ پوليس اهڪار شهيد ۽ 7 پوليس اهلڪار زخمي ٿيا هئا *
  • *اسان رڳو حڪومت ختم ڪرڻ لاءِ نه آيا آهيون، اسان جمهوريت کي به بحال ڪنداسين: آصف زرداري *اسان ڪوشش ڪئي ته جمهوريت بچي، پر اسان کي نٿو لڳي ته حڪمرانن جو ارادو جمهوريت بچائڻ آهي: زرداري *توقع آهي ته اي پي سي کانپوءِ مون کي جيل ڀيڙو ڪيو ويندو، اُميد آهي ته فضل الرحمان ملڻ ايندو: زرداري*
  • *هاڻي مامرو رياست اندر رياست مان نڪري رياست مٿان رياست جو ٿي ويو آهي: نواز شريف *ملڪ کي حقيقي جمهوري رياست بڻائڻو آهي، رسمي ۽ روايتي طريقن کان هٽي فيصلا ڪيا وڃن: نواز شريف *
  • *گاجي کهاوڙ ۾ ٽائون ملازمن جي ڪم ڇڏ هڙتال سبب شهر گند جي ڍير ۾ تبديل، شهرين جو احتجاج *انتظاميه جي نااهلي ۽ ٽائون ملازمن جي احتجاج سبب شهر گندگي جي ور چڙهي ويو آهي: شهر*
  • *باڊهه ۾ شهرين جو پوليس جي مبينا زيادتين خلاف ڌرڻو *شهرين درگاهه شريف چوڪ کان ريلي ڪڍي ٿاڻي جي مين گيٽ آڏو ٽائرن کي باهيون ڏئي ڌرڻو هنيو *پوليس امداد گوپانگ کي تيل چوري جي ڪوڙي ڪيس ۾ گرفتار ڪيو آهي، کيس آزاد ڪيو وڃي: شهري*
  • *اسپين کان آيل وفد پاران خيرپور جي تاريخي ماڳن جو دورو، عمارتن جي خوبصورتيءَ جي واکاڻ *اسپين کان آيل جون ۽ ماريا ڪوٽڏيجي قلعي، شاهي محل، وائيٽ هائوس ۽ فيض محل خيرپور جو دورو ڪيو *پاڪستان تاريخي جڳهن ۽ ماڳ مڪانن جي حوالي سان شاهوڪار ملڪ آهي جون/مس ماريا *ٽالپور هائوس ڪوٽڏيجي ۾ مير ظهير عباس ٽالپر اسپين کان آيل وفد کي اجرڪ ۽ ٽوپيون تحفي طور ڏنيون *
  • *دادو شهر گٽر اٿلڻ سبب گندگي جي ور چڙهي ويو، شهرين جو احتجاج *شهر ۾ بيٺل ڪنو پاڻي نيڪال ڪرائي نااهل انتظاميا خلاف ڪارروائي ڪئي وڃي: شهري*
  • *حيات پتافي: هڪ هفتو اڳ بجلي جون تارون گهر مٿان ڪرڻ سبب فوت ٿيل ناري ثمينا وارو معاملو*مسمات ثمينا جي وارثن جو احتجاج،ناري جو قتل ڪيس واپڊا عملدارن تيداخل ڪيو وڃي: مطالبو*
  • *چوھڙجمالي:درگاهه شاهه يقيق وٽان پيرسن عورت جو لاش ھٿ *چوهڙ جمالي: پيرسن عورت جو لاش اسپتال منتقل ڪيو ويو *چوھڙجمالي: فوتي عورت پنهنجي ذهني معذور نياڻيءَ جي علاج لاءِ ترسيل هئي: شهري*
  • *ڪراچي: اين آءِ سي ايڇ ۾ ھڪ ڊاڪٽر کي ڪورونا وائرس هجڻ جي تصديق: اسپتال انتظاميه *نيفورو وارڊ ۾ داخل ٽن ٻارن کي پڻ ڪورونا جو خدشو، کين ڪورونا لاءِ قائم ڪيل وارڊ ۾ منتقل ڪيو ويو*ڪراچي: ٽنهي ٻارن جي انڊس اسپتال مان ٽيسٽ ڪرائي وئي، هڪ ليڊي ڊاڪٽر کي به ڪورونا جو خدشو *نيشنل انسٽيٽيوٽ آف چائلڊ ھيلٿ ۾ به ٽي ڏينهن اڳ ٻن ملازمن ۾ ڪورونا جي تصديق ٿي هئي*
  • *ڏهرڪي ويجهو ڳلو ڪپي قتل ڪيل سيد عنايت شاهه جو ڪيس هڪ نامعلوم جوابدار تي داخل *پوليس مقتول جي ڀاءُ منظور شاهه جي فرياد تي نامعلوم جوابدار خلاف ڪيس داخل ڪري جاچ شروع ڪري ڇڏي*

ڪراچي لاءِ پيئڻ جي پاڻي وارو ڪي 4 منصوبو

تازو وفاقي پلاننگ وزير اسد عمر ۽ گورنر سنڌ عمران اسماعيل سنڌ حڪومت تي الزام هنيو ته سنڌ سرڪار ڪراچي کي پاڻي ڏيڻ واري منصوبي ڪي 4 کي اينگهائي پئي، جو اڃان تائين هو ريويو ڪاميٽي جي اعتراضن تي چپ ڪري ويٺا آهن. انهيءَ منصوبي کي شروع ٿئي 8 سال ٿي ويا آهن پر اڃان تائين اهو حقيقت بدران هڪ خواب ڏسڻ ۾ اچي ٿو. اڃان تائين سنڌ حڪومت جي فني ڪاميٽي انهن اعتراضن جو جواب نه ڏنو آهي جيڪي هڪ خودمختيار اداري نيسپاڪ انهيءَ منصوبي تي اٿاريا هئا. اچو ته سڄي ڳالهه جو تجزيو ڪيون.
K-IV منصوبو ڇا آهي؟
جنرل ضياءُالحق پنهنجي دور ۾ ڪراچي شهر لاءِ 650 ملين گيلن في ڏينهن سنڌو درياهه مان منظور ڪري ويو. انهيءَ کي جيڪڏهن ڪيوسڪ ۾ مٽائجي ته ٿئي ٿو 1200 ڪيوسڪ. مختلف گهرجن لاءِ اهو مقدار سال 2006ع ۾ پورو ٿي ويو. سال 2007ع ۾ ڪراچي واٽر بورڊ ۽ جاپاني مددي ايجنسي (JICA) هڪ فزبيلٽي ڪرائي جنهن ۾ چيو ويو ته سال 2025ع تائين ڪراچي جي پيئڻ جي پاڻي جي گهرج 1200 ڪيوسڪ وڌيڪ ٿيندي. سال 2025ع ۾ ڪراچي جي مردم شماري 32.50 ملين ماڻهو ٿيندي. ان وڌيل آدمشماري لاءِ 1200 ڪيوسڪ پيئڻ جو پاڻي کپندو.
ڪراچي کي پاڻي ٽن ذريعن مان ملي سگهي ٿو. پهريون سنڌو درياهه، ٻيو حب ڊيم ۽ ٽيون سمنڊ، حب ڊيم برساتن ڪري ڀرجي ٿو. جيڪڏهن برساتون نٿيون پون ته اهو ڊيم نٿو ڀرجي. حب ڊيم هڪ دفعو ڀرجڻ کانپوءِ ٽن سالن لاءِ پاڻي ڏئي ٿو. ويجهي ماضي ۾ ساندهه 5 سال مينهن نه پيا ۽ ڪراچي وارن کي ڊيم مان پاڻي نه ملي سگهيو ۽ سڄو زور سنڌو درياهه جي پاڻي تي پيو. تنهن ڪري حب ڊيم يا ٻيو ڪو ڊيم پيئڻ جي پاڻي جو اعتباري ذريعو ناهي.
اچو سمنڊ جي پاڻي تي. سعودي عرب، عرب امارات ۽ ڪويت ۾ هو سمنڊ جي پاڻي کي مٺو ڪري استعمال ڪن ٿا. جنهن کي desalinization چئجي ٿو. پر ان تي تمام گهڻو خرچ اچي ٿو. في هزار گيلن پاڻي مٺي ڪرڻ تي 400 کان 500 رپيا خرچ اچي ٿو جڏهن ته سنڌو درياهه مان پاڻي آڻڻ تي في هزار گيلن 40 کان 50 رپيا خرچ اچي ٿو. معنيٰ سمنڊ جي کاري پاڻي کي مٺي ڪرڻ تي سنڌو درياهه جي ڀيٽ ۾ ڏهوڻو خرچ اچي ٿو. ان مان معلوم ٿيو ته سستو ۽ اعتباري ذريعو سنڌو درياهه جو پاڻي ئي آهي. ڪي فور منصوبو به 1200 ڪيوسڪ سنڌو درياهه مان ئي پاڻي کڻڻ جو آهي. اهو 1200 ڪيوسڪ ڄام شوري ويجهو ڪوٽڙي بيراج وٽان ڪي بي فيڊر واهه ذريعي ڪينجهر ڍنڍ ۾ آڻبو ۽ اتان واهه ڪڍي ۽ پمپ ڪري ڪراچي کي سپلاءِ ڪيو ويندو.
ڪراچي جي آدمشماري يڪدم نٿي وڌي. اسان کي به 1200 ڪيوسڪ يڪدم نه کپي. تنهن ڪري 1200 ڪيوسڪ جي گهرج کي ٽن مرحلن ۾ ورهايو ويو آهي. پهريون مرحلو 260 ملين گيلن في ڏينهن يعنيٰ 480 ڪيوسڪ. ٻيو مرحلو 260 ملين گيلن في ڏينهن يعنيٰ 480 ڪيوسڪ ۽ ٽيون مرحلو 130 ملين گيلن في ڏينهن يعنيٰ 240 ڪيوسڪ. پهرين مرحلي لاءِ پي سي ون ٺاهيو ويو آهي جنهن جي قيمت 26 ارب رپيا آهي. اهو ايڪنيڪ (ECNEC) 18 جولاءِ 2014ع تي منظور ڪيو. وڏي وزير اهو ڪم ايف ڊبليو او (FWO) کي ڏنو ۽ ان کانپوءِ ان تي ڪم شروع ڪيو ويو آهي. معلوم ٿيو ته ڪي فور منصوبو پهرين مرحلي لاءِ آهي. باقي ٻين مرحلن تي ضرورت آهر ڪم ڪيو ويندو.
ڪي فور منصوبي جا مسئلا
1-پاڪستان پول مان پاڻي ڏيڻ:
ضياءُالحق ڪراچي جي پيئڻ لاءِ 1200 ڪيوسڪ پاڻي سنڌو درياهه مان ڏئي ويو. سال 1988ع ۾ هو هڪ هوائي حادثي ۾ مارجي ويو. ان وقت تائين صوبن ۾ پاڻيءَ جي ورهاست وارو ٺاهه نه ٿيو هو. 21 مارچ 1991ع تي نواز شريف جي پهرين حڪومتي دور ۾ پاڻي ورهاست وارو ٺاهه ٿيو. انهيءَ ٺاهه ۾ سنڌکي 48.76 ملين ايڪڙ فوٽ پاڻي ڏنو ويو. پر انهيءَ ٺاهه ۾ اهو به لکيو ويو ته انهيءَ ۾ ڪراچي جي لاءِ شهري ۽ صنعتي استعمال لاءِ اڳي ئي منظور ٿيل پاڻي به شامل آهي. انهيءَ جو مطلب اهو ٿيو ته صوبن کي ڏنل يا ورهايل پاڻيءَ ۾ زرعي شهري، صنعتي ۽ ٻين سڀني گهرجن جو پاڻي شامل آهي ۽ ڪو به صوبو ٻين گهرجن لاءِ جدا پاڻي جي دعويٰ نٿو ڪري سگهي.
سال ٻه اڳ پاڪستان جي گادي واري هنڌ اسلام آباد لاءِ اعتباري لحاظ کان 200 ڪيوسڪ پاڻي گهربل هو. اهو منظور ڪرائڻ لاءِمعاملو عام مفادن واري ڪائونسل ۾ اٿاريو ويو. ان 200 ڪيوسڪ ۾ سنڌجو حصو رڳو 83 ڪيوسڪ هو. شروع ۾ ڪائونسل جي اجلاس ۾ سنڌانهيءَ تي اعتراض واريو. پرنيٺ هڪڙي گڏجاڻي ۾ هو اهو منظور ڪرائي ويا. جو عام مفادن واري ڪائونسل ۾ فيصلا اڪثريتي راءِ سان ڪيا وڃن ٿا. پر ان جي ابتڙ سنڌ کي 1200 ڪيوسڪ پاڻي قومي پول مان نٿو ڏنو وڃي.
2-ڪينجهر ڍنڍ مان پاڻي:
ڪي-فور منصوبي لاءِ 1200 ڪيوسڪ واڌو پاڻي سنڌو درياهه مان ئي ڪينجهرڍنڍ ذريعي ئي ملي سگهندو. جنهن لاءِ سنڌ سرڪار کي ٻه ڪم ڪرڻا آهن. پهريون ڪوٽڙي بيراج کان 1200 ڪيوسڪ پاڻي ڪي-بي-فيڊر ذريعي آڻڻ ۽ ان کي ڪينجهر ڍنڍ ۾ ذخيرو ڪرڻ ته جيئن ڪراچي بورڊ وارا اهو پاڻي ڪي-فور اسڪيم لاءِ کڻي سگهن. هاڻي وڌيڪ 1200 ڪيوسڪ ڏيڻ لاءِ ڪلري بگهار جي پاڻي کڻڻ جي گنجائش وڌائڻي پوندي ۽ ڪينجهر ڍنڍجي سطح به وڌائڻي پوندي. ڪلري بگهار جي گنجائش وڌائڻ لاءِ ACE ڪنسلٽنٽ 19 ارب رپين جي پي سي ون ٺاهي آهي. جنهن مطابق هلندڙ پاڻيءَ ۾ ڪي بي فيڊر کي سيمنٽ ڪانڪريٽ سان پڪو ڪيو ويندو. ۽ ايئن ڪرڻ سان 600 ڪيوسڪ پاڻي سيمو بند ٿيڻ ڪري بچي ويندو. جيڪو في الحال ڪراچي جي پهرين مرحلي ۾ گهرجن لاءِ ڪافي ٿيندو. هلندڙ پاڻي ۾ پڪو ڪرڻ جو ڪم جرمن ڪمپني طرفان ڪانڪريٽ سان ٺهيل matresses ذريعي ڪيو ويندو. پاڪستان ۾ اها ٽيڪنالاجي پهريون دفعو استعمال ٿيندي ان کي incomat جو نالو ڏنو ويو آهي. پڪي ڪرڻ جي نتيجي ۾ سيمي وارو بچايل پاڻي ڪينجهر ڍنڍ ۾ ذخيرو ڪيو ويندو جنهن لاءِ به آبپاشي کاتي وارا بندوبست ڪري رهيا آهن.
3- ڪي فور جي ڊيزائن تي نيسپاڪ جي رپورٽ:
ڪي فور منصوبي جي ڊيزائن عثماني ڪنسلٽنٽ ڪئي هئي جڏهن FWO وارن ڪم شروع ڪيو ته هنن انهيءَ ڊيزائن ۾ ڪي خاميون ڏٺيون جن جي تجزئي لاءِ نيسپاڪ ڪنسلٽنٽ کي چونڊيو ويو جن پنهنجي رپورٽ ۾ انهيءَ خامين جي نشاندهي ڪئي. انهيءَ کان پوءِ OCL ڪنسلٽنٽ معرفت نيسپاڪ جي رپورٽ کي جاچيو ويو جنهن کانپوءِ نيسپاڪ وارن فائنل رپورٽ ڏني. انهيءَ تي سنڌ سرڪار هڪ فني ڪاميٽي جوڙي جنهن جي بنياد تي سنڌ ڪيبينيٽ ڪو فيصلو ڏئي سگهي.
سنڌ ڪيبينيٽ جو فيصلو:
سنڌ سرڪار 17 جون 2020ڪع تي فني ڪاميٽي جي رپورٽ جي ٻڌڻي ڪئي جنهن ۾ فني ڪاميٽي جون سفارشون ۽ اڳتي ڪيئن وڌجي جو ٻڌايو ويو. انهيءَ گڏجاڻي ۾ ڪيبينيٽ انهن جي منظوري ڏني.
سنڌ جي فني ڪاميٽي جون سفارشون.
1- ڪينال جو رستو صحيح آهي تنهن ڪري رستي ۾ ڦير گهير ضروري ناهي.
2- رستي جو 121 ڪلوميٽر صحيح آهي جنهن جي منظوري جي سفارش ڪجي ٿي.
3- باقي 390 ملين گيلن في ڏينهن لاءِ جدا رستي جي اڀياس جي ضرورت ناهي.
4- OCL ڪنسلٽنٽ کي هيڊرا لڪ رپورٽ ورجائڻ کپي ۽ انهيءَ مطابق ڊيزائن ۾ تبديلي ڪرڻ کپي.
5- OCL ڪنسلٽنٽ کي (Slope Stability) ۽ سيمي ٿيندڙ (high fill) ۽ (Deep cut) وارن ٽڪرن کي ورجائڻ کپي.
6- Design Review Report مطابق پاڻي ڪڍڻ واري نظام کي ٻيهر ڊيزائن ڪرڻ کپي.
7- OCL کي نيسپاڪ پاران ڏسيل مسئلن جي تصديق لاءِ جيوٽيڪنيڪل ٽيسٽ ڪرڻ کپي.
8- پاڻي ڪڍڻ واري نظام تي گائيڊ بينڪ ٺاهڻ کپن.
9- OCL کي درستي وارن ڳالهين کي ٻيهر ڏسڻ کپي.
10- OCL کي زلزلي جي سلامتي لاءِ ٺهيل اڏاوتن جي ٻيهر ڊيزائن ڪرڻ کپي.
11- OCL کي بنا قيمت ترميم ٿيل ڪي فور منصوبي جي ڊيزائن رپورٽ ڏيڻ کپي.
12- FWO کي عالمي شهرت وارن کان ٽين ڌر واري تصديق رپورٽ تيار ڪرائڻ کپي.
13- OCL کي ماهر ۽ فني طور مضبوط ماڻهن کان نيسپاڪ جي کوجنائن مطابق ترميم ٿيل رپورٽ تيار ڪرائڻ کپي.
14- OCL کي ترميم ٿيل ڊيزائن مطابق مڪمل ٿيڻ کانپوءِ نئون پي سي ون ٺاهڻ کپي.
15- سنڌ حڪومت ۽ ڪراچي واٽر بورڊ کي پمپن ۽ فلٽر پلانٽس لاءِ بجلي جو ترت بندوبست ڪرڻ کپي.
16- ڪي فور پهرين مرحلي لاءِ مضبوطي وارا ڪم (augmentation works) JICA جي ماسٽر پلان مطابق ڪرڻ کپن.
17- سنڌ سرڪار کي وڌيڪ پاڻي لاءِ ارسا ۽ وفاقي حڪومت کان گهرڻ کپي.
18- SEPA کي نيسپاڪ پاران ڳڻتين بابت جيڪي ڪينجهر ڍنڍ تي پاڻي جي ڪوالٽي مسئلا آهن کي حل ڪرڻ لاءِ زور ڏيڻ کپي.
اڳتي ڪيئن وڌجي: Way Forward:
1- سنڌ سرڪار ڪي فور جي موجوده روٽ کي برقرار رکي.
2- سنڌ سرڪار کي 650 ملين گيلن في ڏينهن بدران 260 ملين گيلن في ڏينهن واري آپشن تي عمل ڪرڻ کپي.
3- ڪي فور فيز ون وارا augmentation وارا ڪم عالمي بينڪ جي فنڊن سان ڪرڻ کپن.
4- سنڌ سرڪار ڪي فور لاءِ زمين وٺڻ ۾ مدد ڪري.
5- OCL ٻن مهينن اندر منصوبي جي ٻيهر ڊيزائننگ مڪمل ڪري.
6- OCL ڪي فور جو نئون پي سي ون سنڌ سرڪار ۽ وفاقي سرڪار کي ڏي.
سنڌ ڪيبينيٽ انهيءَ منصوبي لاءِ سفارشون اڳتي ڪيئن وڌجي واريون ٻئي ڳالهيون منظوري ڪري ڇڏيون آهن. ڏسون اڳتي ڇا ٿو ٿئي.
اسان وٽ منصوبا صحيح نٿا ٺاهيا وڃن جنهن ڪري انهن جي قيمت وڌي وڃي ٿي. هي منصوبو به 26 اربن ۾ ٺهڻو هو هينئر چون ٿا ته ان جي قيمت 150 ارب رپيا ٿي ويندي جنهن جو سنڌ ۽ وفاقي سرڪار اڌ واڌ ڀائيوار آهن.
اصل مسئلو آهي ڪراچي وارن کي پيئڻ جو پاڻي مهيا ڪرڻ جيئن مردمشماري وڌي ٿي ڪراچي کي پيئڻ لاءِ وڌيڪ پاڻي کپي. جنهن رفتار سان منصوبا هلن ٿا منهنجي خيال ۾ پيئڻ جو پاڻي ڪڏهن به پورو نه ٿيندو.

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *