تازا ترين
  • *ٺٽو: مڪلي باءِ پاس تي خوفناڪ حادثو، نينگر سميت ڪراچي واسي 3 ڄڻا فوت، 4 زخمي*
  • *سکر پوليس پاران همايون مان اغوا ڪيل نينگر شيراز چنا کي بازياب ڪرائڻ جي دعويٰ، جوابدار مشتاق شاهه گرفتار*
  • *عمرڪوٽ ۾ اسڪولي شاگردن ۽ شاگرياڻين کي هراسان ڪرڻ ۽ سندن وڊيو ٺاهڻ جي الزام هيٺ هڪ جوابدار گرفتار، ڪيس داخل * عمرڪوٽ: شهرين جي شڪايت تي جوابدار احد پٺاڻ کي گرفتار ڪري ڪيس داخل ڪيو ويو آهي: پوليس * عمرڪوٽ: شاگردن ۽ شاگردياڻين کي تنگ ڪيو ويندو آهي، ٻين جوابدارن کي به گرفتار ڪيو ويندو *
  • *مورو ڀرسان گهر اندر پراسرار نموني گولي لڳڻ سبب 13 سالن جي نينگري نظيران ڌيءُ محمد بخش لاشاري مارجي وئي، وارثن آپگهات قرار ڏئي ڇڏيو * مورو: نينگري نظيران ڌيءُ محمد بخش لاشاري کي قتل ڪيو ويو آهي: چئوٻول *
  • *گمبٽ ۽ ٽنڊو مستي ويجهو روڊ حادثا: نينگري بيبي خيريت بلوچ ۽ زوهيب پٽ خان محمد سومرو فوت، 4 ڄڻا احسان علي بلوچ، بيبي مناحل، بيبي هادي ۽ ثمينه زخمي*
  • *لنڊن: ڪمپيوٽر ۾ ڪٽ، پيسٽ، فائينڊ ۽ ري پليس ايجاد ڪندڙ سائنسدان لاڏاڻو ڪري ويو*
  • *گهوسٽ اسڪولن جون تصويرون سوشل ميڊيا تي رکي اُتان جي چونڊيل نمائندن کي ڳوليو: فاطمه ڀٽو 12 سالن کان بند پيل سر شاهنواز اسڪول جي تصوير شيئر ڪري ڇڏي * سجاول جي سرڪاري بوائز اسڪول تي منهنجي ڏاڏي جو نالو آهي، جيڪو 12 سالن کان بند آهي، اها آهي عملي ڪرپشن: فاطمه ڀٽو * جنهن علائقي ۾ اسڪول بند آهي، اُتان جي ايم اين ايز ۽ ايم پي ايز کي ڳوليو، اڃا ڪيترا نسلن ائين يرغمال بڻيل رهندا: سوشل ميڊيا تي اپيل *
  • *باڊهه ۾ پ پ ايم پي اي جي سرپئنچيءَ ۾ جرڳو: پسند جي پرڻي تان ٻٽي قتل جو هڪ جوابدار تي 20 لک ڏنڊ: متاثرن جو 4 جوابدارن سان ٺاهه کان انڪار * باڊهه: مقتول نوجوان فياض ۽ غازي ٻرڙو جي وارثن طرفان عدالت ۾ ڪيس تان هٿ کڻڻ بعد ڏنڊ جا 15 لک رُپيا ڏنا ويندا: جرڳي ۾ فتويٰ * باڊهه: فتويٰ موجب جوابدار سليم ڏيرو ڏنڊ جي رقم ڀريندو، ناري مريم ڏيرو ۽ فياض ٻرڙو طرفان پسند جي شاديءَ بعد ڌُرين ۾ تڪرار ٿيو هو *
  • *ڪراچي: آءِ جي موٽرويز اي ڊي خواجه نارڪوٽڪس ڪنٽرول ڊويزن جو سيڪريٽري مقرر*
  • *ڪراچي/حيدرآباد: پٽ جي شادي تي ايڏو خرچ؟ ڊي ايس پي ٽنڊوآدم محمد ايوب بروهي کي نوٽيس * ڪراچي/حيدرآباد: ايڊيشنل آءِ جي حيدرآباد ولي الله دل دعوت کائڻ بعد ڊي ايس پي ٽنڊوآدم محمد ايوب بروهي کي نوٽيس جاري ڪري ڇڏيو، معاملو نيب ڏانهن موڪلڻ جي وارننگ *
  • توهان جي اقرباپروري تباهي مچائي ڇڏي آهي، پنهنجي مقرريءَ تي جواب ڏيو: سنڌ هاءِ ڪورٽ طرفان سيڪريٽري فوڊ تي ڪاوڙ جو اظهار*خوراڪ کاتي جي سيڪريٽري لئيق احمد جي مقرري ئي غيرقانوني آهي، توهان ته سيڪشن آفيسر آهيو: چيف جسٽس احمد علي شيخ*فلور ملز مالڪن کي رهتون ۽ مارڪ اپ جي رقم فوري جمع ڪرائڻ جو حڪم: جوابدار رحمت الله شيخ جي ضمانت درخواست تي فيصلو محفوظ*

ڪافڪا جو ڪوٽ، مارڪس جو ڪَمبل!

سچي ڳالهه اها آهي ته اسان سنڌي ليکڪن جي وڏي کيپ لوڪ ڪهاڻيون ۽ ٻاراڻا ڪتاب، رسالا پڙهي، ٻوٽن مان وڻ ٿي آهي. نثر ۾ هنن مرزا قليچ بيگ، جمال ابڙو، امر جليل ۽ الطاف شيخ جي آڱر پڪڙي ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيون، اردو ۾ ڪرشن چندر سندن من موهيو.
نئين رنگ ڍنگ، نج سنڌي شاعريءَ جو عهد ساز شاعر شيخ اياز آهي، تنوير عباسيءَ کان ويندي نون نوجوان شاعرن جي شاعري اياز صاحب جي پيرن جي نشان تي پير رکي سرجي آهي. هو گس نه ڏئي ها ته سڀ فيض بخشاپوريءَ جي خمخانهءِ فيض ۾ اٽڪيا پيا هجن ها. فارسي زدي سنڌيءَ ۾ سمويل هجن ها.
سياست ۾ عوامي شعور ذوالفقار علي ڀٽو جي مرهون منت آهي. نظرياتي سياسي آبياري سنڌ ۾ جي ايم سيد ۽ رسول بخش پليجي ڪئي. ڄام ساقيءَ ڪنڌ تي چمي ڏني. پڇاڙڪي پهر ۾ هن ڪميونسٽ ميني فسٽو ڪنڊائتو رکي، مولانا اشرف علي ٿانويءَ جو “بهشتي زيور” کڻي ڳچيءَ ۾ پاتو.
اسان جا مڙيو ئي ليکڪ وري ڪنهن اخبار، رسالي يا چئنل تي انٽرويو ڏيندا ته فرانز ڪافڪا جو ڪوٽ پائي پنهنجا وساري، پراون جي ساراهه ڪندا. سارتر، ڪاميو، گارشيا مارڪيز ۽ بورخيس جا نالا ايئن ڳڻائيندا ڄڻ هي سندن اوطاق ۾ ٽڪي ويا هجن. پيبلو نرودا ساڻن گڏ پڙهيو هجي. سياسي دلبر ڪارل مارڪس جو ڪمبل ويڙهي اينگلس ۽ هيگل جا نالا ايئن کڻندا ڄڻ هڪ اسڪول ۾ پڙهيا هجن.
نصرت هوٽل سکر جي ريسٽورنٽ ۾ ليکڪ دوست ۽ شاعر ويٺا هجن، ڳالهين جا ڳوٺ ٻڌل هجن، هڪ شاعر کان پڇيم. “من! اڄڪلهه ڇا پيو پڙهين؟” وات کي چٻو ڪري، کريل انگريزيءَ ۾ ڪافڪا جي جڳ مشهور ڪهاڻيءَ جو عنوان ٻڌايائين، “(Metamorphoses)” مان خوش ٿيم، چيومانس، “پرڏيهي ادب پڙهڻ سٺي ڳالهه آهي، مون اها ڪهاڻي پڙهڻ شروع ڪئي هئي، مون کي سمجهه ۾ نه آئي سو تون ٻڌاءِ، ڪافڪا ان ڪهاڻيءَ ۾ چوڻ ڇا ٿو چاهي ؟” هو چپن مان سِي جو آواز ڪڍي چوڻ لڳو. “يَرَ! ڇا هي ته مون اڃان ٻه ٽي صفحا مس پڙهي ته مون وارو ننڍڙو روئڻ لڳو. ان کي پرچائڻ لاءِ ٻاهر وٺي ويم، پوري پڙهي نه سگهيو آهيان.” هن جي ان ورنديءَ تي هن جي ننڍڙي پٽ ماٺ ڪئي. مون روئڻ شروع ڪيو.
کري ڳالهه اها آهي ڪافڪا ۽ بورخيس وغيره الجبرا وانگر ڏکيا آهن. توڙي امڙ ننڍي هوندي دڪو وات ۾ وجهي کارايو هو پوءِ به اهي سمجهه ۾ گهٽ ايندا آهن. ماحول ۽ اسان جي سماج سان هنن جي مطابقت به ڪو نه آهي. گارشيا مارڪيز جو ناول “اڪيلائي جا هڪ سئو ورهيه” سگهارو ناول آهي. انگريزيءَ ۾ ڏکيو لڳو. سنڌيءَ ۾ ڏاڍو سٺو ترجمو مراد علي مرزا صاحب ڪيو آهي. کنيم. پنجاهه صفحا پڙهي، ٺپي رکي ڇڏيم. هن جي ڪردارن جا نالا ريل جيڏا ڊگها آهن. ياد نه بيٺا. هن جون سٺيون سوليون ڪهاڻيون “ڪرنل ڏانهن ڪو خط نه ٿو لکي” ۽ “هن ڳوٺ ۾ ڪو چور ناهي” وڻيون. دل ۾ گهر ڪري ويون.
اسان جا مان وارا اديب رعب وجهڻ لاءِ پرڏيهي ليکڪن جا انگريزي دوائن جهڙا نالا کڻندا آهن ۽ پنهنجن ليکڪن تي مضمون ۾ پرديسي ليکڪن سان اڻ ٺهندڙ ڀيٽ ڏيندا آهن. ٻه ٽي سال اڳ پنهنجو ڳوٺائي، سهڻو ماڻهو، بهترين نثر نويس آغا سليم صاحب لاڏاڻو ڪري ويو. هفتي اندر هڪ اخبار جي هفتي واري آچر واري مئگزين ۾ حيدرآباد ۾ رهندڙ ليکڪ جو مضمون ڇپيو، عنوان هيس، “آغا سليم سنڌ جو ڪافڪا هو.” جڏهن ته آغا صاحب ڪافڪا کان ڪوهين ڏور هو. هو روسي ليکڪن انتون چيخوف، ايوان ترگنيف ۽ اردو ليکڪا قرت العين حيدر کان متاثر هو. هن فني طور قرت العين حيدر جي ناول “آگ ڪا دريا” کان پنهنجي ناول “اونداهي ڌرتي، روشن هٿ” ۾ اثر وتو هو. اهڙو اظهار هن پنهنجن انٽرويوز ۾ ڪيو آهي. ڌڪو ته وري سکر جي شاعر ادي هنيو. حيدرآباد جي گائناڪالوجسٽ شاعره جي ڪتاب جي مهاڳ ۾ کيس “سنڌ جي سيفو” بڻائي ڇڏيائين. يوناني مائي سيفو پنهنجي جنسي حوالن ڪري مشهور آهي، باقي هن جي شاعري ڪا دل کي ڇهندڙ ناهي، جڏهن ته هن جي ڀيٽ ۾ اسان جي سنڌي شاعره جي شاعري وري به چڱي آهي.
ڪجهه ڏينهن اڳ سٺي شاعر ۽ ڪالم نگار اخبار جي ڪالم ۾ بهترين ڪهاڻيڪار نسيم احمد کرل جي ڀيٽ روسي شاعر رسول حمزاتوف سان ڏني. رسول صاحب تمام سٺو شاعر هو، هن پنهنجي صوبي ۽ ڳوٺ جي حوالي سان سيبتو ڪتاب “منهنجو داغستان” لکيو. نثر جو شاهڪار ڪتاب آهي. اهو (Non Fiction) آهي. فڪشن جي ذمري ۾ ڪهاڻي ۽ ناول اچن ٿا. نسيم صاحب ڪهاڻيڪار هو. رسول حمزاتوف ڪهاڻيون ۽ ناول مُور نه لکيا، رسول حمزاتوف ۽ نسيم احمد کرل جي ڀيٽ ٺهي ئي نه ٿي.
سياسي ماڻهو انٽرويو ۾ ويٺا مارڪس ۽ اينگلس جا ڳڻ ڳائيندا، پنهنجن کي ليکي ۾ نه آڻيندا، جن کين سياست ۾ معتبر بڻايو. اسان لاءِ سڀ کان سٺو دڳ اهو آهي ته ڪافڪا جو ڪوٽ لاهي، جمال ابڙو صاحب جي خميسي جو ڪوٽ پايون. ڪارل مارڪس جو ڪمبل پري ڪري، ڀٽي صاحب جي سوڙ، جي ايم سيد جو اجرڪ ۽ پليجي صاحب جي ٽوپي پائي، ادب ۽ انقلاب جي واٽ تي هلي، ڪو ٻوٽو ٻاريون، جهمريون پائي گيت ڳايون.

Bookmark the permalink.

One Response to ڪافڪا جو ڪوٽ، مارڪس جو ڪَمبل!

  1. Qasim Kehar says:

    Excellent dear Aadrash.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *