تازا ترين
  • ڪوٽڙي: نوري آباد سپر هاءِ وي تي مسافر وين کي باهه: 9 ڄڻا سڙي فوت: ترجمان موٽروي*
  • *عادلپور ويجهو بجلي جو ڪرنٽ لڳڻ سبب نوجوان فوت *ڳوٺ رمضان ڪولاچي ۾ بجلي جو ڪرنٽ لڳڻ سبب 35ورهين جو عبدالقدوس ڪولاچي فوت ٿي ويو*
  • *حيدرآباد: ڪسٽم انٽيلينجس جي سعيد آباد ۾ ڪارروائي، انڊيا کان اسمگل ٿيل آرٽيفيشل جيولري هٿ *اسمگلر آرٽيفيشل جيولري کي چين جي ظاهر ڪئي: ڪسٽم: ذريعا *آرٽيفيشل جيولري اصل انڊيا کان اسمگل ڪئي وئي آهي:ڪسٽم ذريعا *آرٽيفيشل جيولري جي ماليت تقريبن 29ملين رپيا آهي:ڪسٽم ذريعا *
  • *ملڪاڻي شريف: ايل بي اوڊي سم نالي سميت ننڊن ٻين نالن کي لڳل گھارن جو پاڻي نيڪال نه ٿيو *گهارن سبب سوين ڪچا گھر ڪري پيا، سوين ايڪڙن تي بيٺل فصل تباهه *پاڻي نيڪال نه ٿيڻ خلاف سنڌ آبادگار ۽ عوامي تحريڪ جي ڪارڪنن جي اڳواڻي ۾ احتجاج *پاڻي نيڪال جا لنگھه بند ٿيڻ ڪري ھر سال برساتن دوران نقصان ٿيندو آهي: احتجاج ڪندڙ*
  • *ميرپورخاص ۾ ٻوڏ متاثرن جو واهر نه ٿيڻ خلاف احتجاج، راشن من پسند ماڻهن ۾ ورهائڻ جا الزام *فاقا ڪشي واري زندگي گهاري رهيا آهيون، واهر ڪئي وڃي: احتجاج ڪندڙ ٻوڏ متاثر*
  • *نوشهروفيروز: ڀرٽ ۽ سولنگي تڪرار کي ختم ڪرائڻ لاءِ وڪيلن جو منٿ ميڙ قافلو سولنگين وٽ پھتو *قافلو پهرين مرحلي ۾ سولنگي برادري وٽ مناهي پهتو، سولنگي برادري پاران مھلت طلب *سولنگي ۽ ڀرٽ ڌرين ۾ هلندڙ تڪرار ۾ هن وقت تائين ٻنهي ڌرين جا 4 ڄڻا قتل ٿي چڪا*
  • *کپرو: نوجوان شھريار قائم خاني جا قاتل گرفتار نه ٿيڻ خلاف وارثن جو احتجاجي مظاهرو *هڪ مهينو گذرڻ باوجود پوليس جوابدار گرفتار ناهي ڪري سگهي: احتجاج ڪندڙ *پوليس قاتلن کي پروٽوڪول ڏئي رهي آهي: پيءُ علي قائمخاني*
  • *جوهي ۾ بدامني خلاف شهرين جو ٿاڻي آڏو احتجاجي مظاهرو *ٻوڏ جي ماريل ماڻهن جو ڏوهارين به جيئڻ جنجال ڪري ڇڏيو آهي: احتجاج ڪندڙ *پوليس ۾ ساٿاري ۽ ڀوتارن جي پٺڀرائي هجڻ ڪري ڏوهاري سرعام گهمي رهيا آهن: احتجاج ڪندڙ *
  • *جاتي: برساتن کانپوءِ گندو پاڻي واپرائڻ سبب گيسٽرو جي مرش ۾ واڌ، اسپتال ۾ دوائن ۽ بيڊن جي کوٽ *اسپتال ۾ بيڊن جي کوٽ سبب مريض وارڊن ۾ فرش تي پيل، دوائون نه ملڻ جون به دانهون *
  • *ڄامشورو: بنيادي سهولتن جي کوٽ خلاف جدوجهد ڪميٽي پاران 24 ڪلاڪن واري علامتي بک هڙتالي ڪئمپ قائم *ڄامشورو اوور هيڊ برج هيٺيان لڳايل ڪئمپ ۾ وڏي انگ ۾ سياسي توڙي سماجي اڳواڻ ۽ شهري شريڪ *ڪامورن علمي درسگاهن جي شهرکي تباهه ڪري ڇڏيو آهي: اڳواڻ *شهر ۾ پاڻي جي کوٽ سميت رستن ۽ گهٽين ۾ گندگي جا ڍير لڳل آهن:احتجاج ڪندڙ *شهر مان اڃا تائين برساتي پاڻي نيڪال ناهي ٿي سگهيو، ضلعي انتظاميا ڪو ترقياتي ڪم ناهي ڪرايو: اڳواڻ*
  • *سنڌ ٽيڪسٽ بڪ بورڊ پاران تيار ڪيل نائين ڪلاس جو بائلاجي ڪتاب ۾ ڇپيل سيليبس ۽ بورڊ طرفان ڏنل سيليبس ۾ فرق *بورڊ پاران جاري ڪيل ليٽر وارا سيليبس ڪتاب ۾ موجود ئي نه آهن: استاد *سيليبس ۾ فرق هئڻ ڪري اسڪولن جا شاگرد ۽ استاد پريشان *بورڊ پاران جاري ڪيل ليٽر وارا سنڌ ٽيڪسٽ بورڊ جي ڪتابن جي کوٽ*
  • *اسلام آباد: ام رباب جي ٽن گهرڀاتين جو قتل ڪيس، سپريم ڪورٽ پاران روپوش جوابدار گرفتار ڪرڻ جو حڪم *چيف جسٽس جي سربراهي ۾3 رڪني بينچ 24 سيپٽمبر جي ٻڌڻي جو حڪم نامو جاري ڪيو *عدالت پاران ڊي آءِ جي حيدرآباد پاران پيش ڪيل رپورٽ تي عدم اطمينان جو اظهار *ڊي آءِ جي ايندڙ ٻڌڻي تي روپوش جوابدارن کي گرفتار ڪري عدالت کي آگاهه ڪري: حڪم نامو*
  • *اسلام آباد: بحريا ٽائون ڪراچي پاران قسطن جي ادائيگي لاءِ 2 سال مهلت گهرڻ بابت ڪيس جو حڪم نامو جاري *سپريم ڪورٽ 16 سيپٽمبر جي ٻڌڻي جو تحريري حڪم نامو جاري ڪري ڇڏيو *بحريا ٽائون جي وڪيل پاران درخواست واپس وٺڻ جي بنياد تي ڪيس اڪلايو ويو آهي: حڪم نامو *بحريا ٽائون 460 ارب رپيا ادا ڪرڻ لاءِ قسطن ۾ٻن سالن تائين مهلت گهري هئي *
  • *عمرڪوٽ ويجهو زميندار جي نجي جيل تي ڇاپو، 27 هاري بازياب *ڊسٽرڪٽ اينڊ سيشن جج عمرڪوٽ جي حڪم تي پوليس ڪارروائي ڪئي *بازياب ڪرايل هاري فرسٽ ايڊيشنل سيشن جج عمرڪوٽ جي عدالت ۾پيش *
  • *حيدرآباد تعليمي بورڊ ڏهين جماعت جي 2020 جي نتيجا جاري ڪرڻ جو اعلان ڪري ڇڏيو *ڏهين جماعت جي سائنس ۽ جنرل گروپ جا نتيجا اڄ شام 5وڳي جاري ڪيا ويندا*

ڊجيٽل دور ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي اهميت

جڏهن 1990ع کانپوءِ انٽرنيٽ پوري دنيا لاءِ عام ٿي وئي هئي ۽ 1992ع ۾ آءِ بي ايم(IBM) جيڪو ٽيڪنالاجي ۾ هاٿي جهڙي حيثيت رکي ٿو، سمن پرسنل ڪميونيڪيٽ ) Simon personal communicator) کي لانچ ڪيو هو ته ان وقت دنيا سمجهي ورتو هو ته هاڻي وڏي تبديلي اچڻ واري آهي، خاص ڪري ٽيليڪميونيڪيشن جي نظام ۾ وڏي تبديلي اچڻ واري آهي جيڪا ان جي شڪل ۽ پروسيس کي تبديل ڪري ڇڏيندي. ان تبديلي وڏي ۽ وزندار فون کي ننڍو ۽ هلڪو ڪري سمارٽ فون ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. اها سمارٽ فون هڪ سيل ( Cell ) وانگر هلندڙ ڦرندڙ فون ) Mobile phone ) بڻجي وئي، جيڪا هر ماڻهو سان اڪثر وقت چنبڙيل رهي ٿي. اها تبديلي ايتري ته طاقتور هئي جو پوري دنيا کي ڊجيٽل دنيا بڻائي ڇڏيائين ۽ دنيا جي شڪل عالمي ڳوٺ ۾ تبديل ڪري ڇڏيائين.
حقيقت ۾30 سالن ۾ جيڪا دنيا ۾ تبديلي آئي آهي يا دنيا ترقي ڪئي آهي، ايتري تبديلي يا ترقي هزارن سالن ۾ به نه آئي آهي، تنهنڪري هن 30 سالن جي تبديلي يا ترقي هزارن سالن جي ترقيءَ کان گوءِ کٽي ورتي آهي. سيليولر فون نيٽ ورڪ Cellular Phone Network) ) يا ڊجيٽل ڪميونيڪيشن جو نظام، ڪمپيوٽر سسٽم ۽ انفرميشن ٽيڪنالاجي ان تبديليءَ ۾ ڪرنگهي جو ڪردار ادا ڪيو آهي. ڊجيٽل دور نيون نوڪريون ۽ ادارا پيدا ڪيا آهن، جنهنڪري تعليم ۽ تعليمي ڊگرين جي طريقن ۽ شڪل ۾ به تبديلي آئي آهي. اڳ ۾ ڊجيٽل مئنيجر يا سوشل ميڊيا مئنيجر جي نوڪرين جو وجود نه هيو پر هينئر اهي نوڪريون ايڊورٽائيز ڪيون وڃن ٿيون. هينئر ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ اسپيشلائيزيشن ڪرائي وڃي ٿي ۽ ان ۾ ڊگريون ڏنيون وڃن پيون. جڏهن ته اڳ ۾ انهن نوڪرين ۽ تعليمي ڊگرين جو ڪو وجود نه هيو. انٽرنيٽ ورچوئلي پوري دنيا کي ڳنڍي ڇڏيو آهي. سيل فون ، سمارٽ گجيٽس(Smart Gadget) ) ۽ ڪمپيوٽر سسٽم انٽرنيٽ جا اوزار ٿي استعمال ٿي رهيا آهن.
ڪنهن به رابطي لاءِ ڪي مهانگا ڪارڊ گهربل نه آهن پر واٽس ايپ، فيس بڪ ۽ ٻيا سماجي ميڊيا جا اوزار نياپن ۽ ڳالهائڻ جون اهي سهولتون پوري دنيا ۾ مفت ۾ مهيا ڪري رهيا آهن. تنهنڪري پوري دنيا ۾ رابطو مفت ۾ ٿي رهيو آهي. ڪنهن به ملڪ يا شهر يا ڳوٺ جو ماڻهو ساڳئي ملڪ يا دنيا جي ڪنهن به ڳوٺ. شهر يا ملڪ ۾ رهندڙ دوستن، مٽن مائٽن وغيره سان ڪنهن به وقت رابطو مفت ۾ قائم ڪري سگهي ٿو. ڊجيٽل دور ۾ مارڪيٽنگ جا
طريقا به بدلجي چڪا آهن. رواجي مارڪيٽنگ ۾ ڪيترائي سيلز ايجنٽ ۽
ٻيا ملازم رکيا ويندا هئا جيڪي ڪنهن به وکر جي مشهوري لاءِ هڪ در
کان ٻئي در يا هڪ مارڪيٽ کان ٻي مارڪيٽ ويندا هئا پر نئين مارڪيٽنگ جي نظام، جنهن کي ڊجيٽل مارڪيٽنگ چئجي ٿو، تنهن مارڪيٽنگ
جي انداز ، ساخت ۽ هنر کي بدلائي ڇڏيو آهي. هاڻي ڪجھه ماڻهو، جيڪي ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ سوشل ميڊيا مارڪيٽنگ ۾ مهارت رکن ٿا تن کي هڪ آفيس ۽ ڪجھه ڪمپيوٽر سسٽم يا سمارٽ فون ڏنا وڃن ٿا جيڪي انٽرنيٽ جي ذريعي پوري دنيا سان ڳنڍيل رهن ٿا، اهي ماڻهو مختلف وکرن جي روايتي مارڪيٽنگ کان بهتر مارڪيٽنگ ڪن ٿا. جنهن جا نتيجا به بهتر اچي رهيا آهن.
جيتوڻيڪ هن وقت پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڪا ڊگري ته نه پئي ڏني وڃي پر ڊجيٽلائيزيشن جي جيڪا لهر هلي پئي سا يونيورسٽين ۽ هائر ايجوڪيشن ڪميشن کي مجبور ڪندي ته هو پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڊگري ڪلاس شروع ڪن. هن وقت پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي باري ۾ ڪا گهڻي ڄاڻ موجود يا عام نه آهي، تنهنڪري والدين يا مائٽ پنهنجي ٻارن کي ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڪا ڊگري حاصل ڪرڻ جي صلاح به ڪونه پياڏين پر اڳتي هلي ان ڊگري جي اهميت والدين کي مجبور ڪندي ته هو ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ پنهنجي ٻارن کي ڊگري ڏيارين.
ڪيترائي ماڻهو سوشل ميڊيا خاص ڪري يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ ذريعي لکين رپيا ڪمائي رهيا آهن پر اسان وٽ اهو رجحان گهٽ آهي. ماڻهو پروفيشنل طريقي سان يا عالمي گهرجن مطابق يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ تي پنهنجي وڊيو نه ٺاهي رهيا آهن. عالمگيريت جي دور ۾ ٻين واپارن ۽ ڪرتن سان گڏ جيڪڏهن يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ کي به واپار طور کنيو وڃي ۽ پروفيشنل وڊيو ٺاهيون وڃن ته هي به هڪ ڌنڌو ٿي سگهي ٿو. اهڙي طرح ٻين ڌنڌن وانگر انهن ڌنڌن جي فيس بڪ ۽ ٻين سوشل ميڊيا جي اوزارن جهڙوڪ ٽوئيٽر، لنڪڊان وغيره تي مارڪيٽنگ ڪري سگهجي ٿي. اسان وٽ اڪثر ڪري مزاحيه يا ڊانس وغيره جون نان پروفيشنل وڊيو ٺاهيون وڃن ٿيون جن کي گهڻي موٽ نه ٿي ملي .
دنيا جي مارڪيٽ جديد ٽيڪنالاجي سان ڳنڍجي وئي آهي. تنهنڪري ڪوبه واپاري يا ڪابه ڪمپني پنهنجي وکر جي باري ۾ پنهنجي آفيس يا اداري مان پوري دنيا کي منٽن ۾ ڄاڻ مهيا ڪري سگهن ٿا. ٽيڪنالاجي پوري دنيا کي ڊجيٽل مارڪيٽ بڻائي ڇڏيو آهي. ڊجيٽل مارڪيٽ کي سنڀالڻ ۽ ان کي موثر بڻائڻ ۾ ڊجيٽل مئنيجر جو اهم ڪردار آهي. ڊجيٽل مئنيجر پوري دنيا جي مارڪيٽ ۾ يا جيڪا مارڪيٽ ڪنهن وکر لاءِ ضروري آهي، ان مارڪيٽ ۾ سوشل ميڊيا، ويب 2.0 ۽ سيليولرنيٽ ورڪ ذريعي رابطا قائم ڪن ٿا جنهن ذريعي پروڊڪٽ جي اهميت ظاهر ٿئي ٿي. ان کانسواءِ اهي مئنيجر گراهڪن جي ضرورتن کي به ظاهر ڪن ٿا جنهنڪري ڪمپني يا ڪارخانا انهن گراهڪن جي ضرورت مطابق شيون يا وکر ٺاهين ٿا. ڊجيٽل مئنيجر پنهنجي ٽيم ٺاهن ٿا، اهڙي طرح اها ٽيم ٽيڪنالاجي جا مختلف اوزار استعمال ڪري پوري دنيا يا مختلف قسم جي مارڪيٽ تائين پنهنجي وکرن جي ڄاڻ پهچائڻ سان گڏ گراهڪن کي سهولتون مهيا ڪن ٿا ته جيئن هو گهر ويٺي آساني سان اهي وکر گهرائي سگهن.
ڪنهن به ڊجيٽل واپار لاءِ ڪو پليٽ فارم ضروري هوندو آهي. ڊجيٽل مارڪيٽنگ لاءِ استعمال ٿيندڙ پليٽفارم کي ڊجيٽل پليٽ فارم چئجي ٿو.ڊجيٽل پليٽ فارم لاءِ ڪا بهترين قسم جي ويبسائيٽ، سوشل ميڊيا تي صفحا، يوٽيوب تي چينل، واٽس ايپ يا وائبر تي اڪائونٽ ۽ ٻين سوشل ميڊيا ۽ ويب 2.0 جي اوزارن جو ھجڻ ضروري آھي. ان سان وکر جي ڄاڻ گراھڪن وغيره تائين آساني سان پھچي سگهي ٿي.ڊجيٽل واپار روايتي واپار کان مختلف آهي جيڪو تمام گھڻو تيز ي سان پکڙجي ٿو. ڊجيٽل واپار کي بھتر ڪرڻ لاءِ پروڊڪٽ يا وکر ۽ پليٽفارم جي واضح ڄاڻ ڏيڻي ھوندي آھي ته جيئن گراهڪ آساني سان رابطو ڪري سگهي. ان کان سواءِ رابطي جا ذريعا به چٽا ۽ واضح بيان ڪرڻ گهرجن ته جيئن پروڊڪٽ جي باري ۾ گراهڪ يا مختلف ادارا رابطو ڪري ڄاڻ حاصل ڪري سگهن.
ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ واپار ۾ شفافيت جو ھجڻ ضروري آھي. وکر جي باري ۾ جيڪا بھ ڄاڻ مھيا ڪئي وڃي اھا شفاف ھجي. وکر جيئن آھي ان کي ايئن ئي ٻڌايو وڃي. جنھنجو مطلب ٿيو تھ ڪنٽينٽ مارڪيٽنگ اصلي ۽ شفاف طريقي سان ڪئي وڃي. ان سان گراھڪ جو يقين مضبوط ٿيندو ۽ ھو بار بار وکر وٺندو. ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي ڪري روايتي مارڪيٽ يا بازار تي نوان اثر پوڻ لڳا آھن جنھن سان واپار ۾ واضح اضافو ٿيو آھي. ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ ان جي موثر اوزارن جي ڪري گراھڪ وکر استعمال ڪرڻ کان پوءِ ان وکر جي باري ۾ پنھنجا رايا ۽ مشورا به ونڊن يا شيئر ڪن ٿا. مثبت رايا وکر جي اھميت کي وڌائين ٿا . ان سلسلي ۾ رڪيمنڊيشن سسٽم ۽ راين کي ماپڻ ۽ انھن جي تجزيي ڪرڻ جا اوزار مارڪيٽ ۾ موجود آھي، جيڪي ھن وقت سنڌي ٻولي ۾ پڻ موجود آھن، جن کي استعمال ڪري مثبت ۽ منفي راين جو تجزيو آساني سان ڪري سگھجي ٿو.
ڊجيٽل مارڪيٽنگ واپار ۾ جدت پيدا ڪئي آھي جنھن ذريعي مارڪيٽنگ ايجنٽس ۽ گراھڪن کي ھمٿايو وڃي ٿو ته وکر کي ھر حوالي سان جاچي سگھن. ڪم ڪندڙ ملازمن کي پگھار سان گڏ ڪميشن ڏني وڃي ٿي ته جيئن ھو وڌيڪ محنت ڪن ۽ آن لائين مارڪيٽنگ جي اوزارن کي استعمال ڪري وکرن جي باري ۾ وڌ کان وڌ ماڻھن کي ڄاڻ مھيا ڪري سگھن.
سماجي رابطن جي ميڊيا هڪ انٽرنيٽ بيسڊ ڪمپيوٽرائزڊ ميڊيا آهي جيڪا ڄاڻ، مختلف اطلاع، نوڪرين جون خبرون، خيال، قياس آرايون، نظرين جي پرچار ۽ مختلف قسم جي راين وغيره کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪري ٿي. اها ميڊيا هڪ اهڙو پليٽ فارم مهيا ڪري ٿي جنهن کي ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر، ليپٽاپ ۽ موبائيل فون ذريعي ماڻهو يا ڪو به ادارو مخلتف قسم جي ادارن، گروهن، آبادين، قومن ۽ ملڪن تائين مختلف قسم جا خيال، قياس آريون، تصويرون، وڊيوز، ڪلام، مضمون، ڪهاڻيون، پنهنجا ، دوستن جا ۽ سماج جا حال احوال، سماجي ۽ سياسي خبرون، ننڍا وڏا واقعا وغيره منٽن ۾ پهچائي ٿو. ماهرن مطابق سوشل ميڊيا هڪ گهرو ۽ ڏکيو ڄار آهي جنهن ۾ فيسبڪ، ٽوئيٽر، لنڪڊ ان، ويبو (چائينز مائڪرو بلاگنگ ويبسائيٽ)، ماءِ اسپيس وغيره اهم ڪردار ادا ڪن ٿا ۽ ماڻهن کي پليٽ فارم مهيا ڪن ٿا ته جيئن هو پوري دنيا سان ڳنڊيل رهن.ڊجيٽل واپار ۽ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ به سماجي ميڊيا جي تمام گھڻي اھميت آھي، جنھنجا ھونءَ ته ڪيترائي اوزار آھن پر ڪجهه اوزار جيڪي گھڻا مشھور آھن، سي ڊجيٽل واپار ۽ مارڪيٽنگ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري رھيا آھن. انھن اوزارن ۾ يوٽيوب، فيس بوڪ، لنڪڊان، ٽوئيٽر ۽ واٽس ايپ تمام گھڻا اھم ۽ ڪارائتا آھن، انھن اوزار کي استعمال ڪري واپار ۽ ان جي مارڪيٽنگ آساني سان ڪري سگھجي ٿي.
پيئي جن پرک، گنجي ڏونگر گام جي،
واري سڀ ورق، لوچي لاهوتي ٿيا.
(شاهه، سُر کاهوڙي)

Bookmark the permalink.

2 Responses to ڊجيٽل دور ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي اهميت

  1. Shazia Mazhar Abro says:

    A very good article which discusses the current requirements as per demands of globalization

  2. Sohrab Khan Channar says:

    Very informative article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *