تازا ترين
  • * حڪمرانن غريبن ۽ مسڪينن کي ملندڙ راشن ۽ ٻين سهولتن ۾ به ڪرپش ڪرڻ شروع ڪري ڇڏي آهي:محمد حسين محنتي * هن ڏکئي وقت ۾ رياست پنهنجو ڪردار ادا نه ڪري رهي آهي جيڪا هن کي ڪرڻ گهرجي: جماعت اسلامي اڳواڻ *
  • *ڪراچي: 24 ڪلاڪن دوران سنڌ ۾ ڪورونا وائرس جا 45نوان ڪيس آيا: سنڌ حڪومت جو ترجمان * ٽنڊو محمد خان ۾ 7 ۽ حيدرآباد ۽ شهيد بينظير آباد ۾ هڪ هڪ ڪيس رپورٽ ٿيا: ترجمان * ڪراچي ۾ هڪ ڄڻو ڪورونا وائرس سبب زندگي جي جنگ هارائي ويو: سنڌ حڪومت جو ترجمان * ڪراچي ۾ ڪورونا وائرس سبب فوتين جو انگ 16 ٿي ويو: سنڌ حڪومت جو ترجمان *
  • *جاپاني وزيراعظم شنزو ايبي ملڪ ۾ هڪ مهيني لاءِ ايمرجنسي لاڳو ڪري ڇڏي * جاپان ۾ ايمرجنسي واري صورتحال اڄ کان 6 مئي تائين رهندي: شنزو ايبي *ايمرجنسي لڳائڻ جو فيصلو ڪورونا وائرس جا ڪيسز وڌڻ سبب ڪيو ويو: جاپاني وزيراعظم *جاپان ۾ ايمرجنسي واري صورتحال ٽوڪيو سميت ڪورونا وائرس متاثر رياستن ۾ لاڳو رهندي: جاپاني وزيراعظم * رياستن ۾ بنيادي معاشي سرگرميون جاري رهنديون، پبلڪ ٽرانسپورٽ ۽ سپر مارڪيٽ به کليل رهندا: پڌرنامو*
  • *سنڌ ۾ ڪورونا وائرس سبب 18 ماڻهو فوت ٿي چڪا: عوام گهرن مان ٻاهر نه نڪري، جلد وائرس تي ضابطو آڻينداسين:وڏو وزير*
  • *سپريم ڪورٽ حڪومت کي هڪ مهيني ۾ سرحدن تي قرنطينه سينٽر ٺاهڻ ۽ مڪمل فعال ڪرڻ جو حڪم ڏئي ڇڏيو * تافتان، چمن ۽ طورخم وارن هنڌن تي قرنطينا سينٽر ٺاهيا وڃن، هي اهي داخلي رستان آهن، جتان وائرس داخل ٿيو آهي: چيف جسٽس *جيڪڏهن عدالتي حڪومت تي عمل نه ڪيو ويو ته توهين عدالت ڪارروائي ڪئي ويندي: اسپتالن جي بندش واري ڪيس ۾ چيف جسٽس ريمارڪس *
  • *پلاٽ جي غيرقانوني الاٽمينٽ وارو ڪيس: خانگي ٽي وي چئنل جي مالڪ مير شڪيل الرحمان جي ضمانت واري درخواست رد*
  • *پاڪستانين جي جلد واپسي لاءِ هر ممڪن ڪوشش ڪريون پيا: پرڏيهي وزير * اسان کي هڪ قوم جي حيثيت سان هن خطرناڪ وبا جو مقابلو ڪرڻو آهي: شاهه محمود قريشي * هي وقت سڄي قوم لاءِ سخت امتحان آهي، انشاءَ الله اسان ايمان جي جذبي سان وبا کي شڪست ڏينداسين *
  • * کپرو لڳ ٻن پورهيتن جي گهرن کي باهه لڳڻ سبب الهه تلهه سڙي رک ٿي ويو *. کاهي ڳوٺ رتو جوکيو ۾ غريب پورهيتن منگل ۽ پونيون ڪولهي جي گهرن کي بجلي جي تار مان باھ لڳي وئي * باهه سبب ڏهه مڻ ڪڻڪ، پنج مڻ سرنهن، چانديءَ جا زيور، روڪ رقم ۽ ٻيو گهريلو سامان سڙي رک ٿي ويو*
  • *سپريم ڪورٽ پاران انڊر ٽرائل قيدين جي ضمانت تي آزادي وارا هاءِ ڪورٽس جا فيصلا ڪالعدم قرار *اسلام آباد: سپريم ڪورٽ جي 5رڪني بينچ قيدين جي آزادي بابت درخواست تي فيصلو ٻڌايو *
  • *ڪابل: طالبان قيدين جي آزادي ۾ دير تي افغان اختيارين سان ڳالهيون معطل ڪري ڇڏيون *ڪابل: طالبان پنهنجي قيدين جي سڃاڻپ ۽ تصديق لاءِ هڪ ٽيم ڪابل موڪلي هئي: افغان طالبان جو ترجمان *
  • *ڪراچي: اڄ هلندڙ سال ۾ چوٿون ڀيرو سپر مون ڏٺو ويندو: موسميات کاتو *معمول کان وڏو ۽ روشن چنڊ رات 7 لڳي 35 منٽ کان ڏٺو ويندو: موسميات کاتي جو ڊائريڪٽر * چنڊ زمين کان 3 لک 54 هزار 42ڪلو ميٽر جي فاصلي تي هوندو: موسميات کاتو *
  • * برطانوي وزيراعظم بورِس جانسن ڪورونا وائرس جون علامتون وڌيڪ ڳڻتي جوڳيون ٿيڻ تي آءِ سي يو وارڊ منتقل * بورس جانسن کي ساهه کڻڻ ۾ تڪليف وڌڻ تي آءِ سي يو وارڊ ۾ رکيو ويو: برطانوي خابرو ادارو *رات کان آءِ سي يو وارڊ ۾ هئڻ باوجود برطانوي وزيراعظم بورس جانسن جي طبيعت ۾ سڌارو نه آيو: خابرو ادارو * وقتي طور تي ڊومنڪ راب کي وزيراعظم جون ذميواريون حوالي ڪيون ويون آهن: ڊائوننگ اسٽريٽ *
  • *پي ايم ڊي سي بحالي ڪيس: عدالت صحت واري وزارت، ضلعي انتظاميه ۽ پوليس کي پي ايم ڊي سي وڃڻ کان روڪي ڇڏيو*
  • *ڪورونا معاملي تي غير سنجيدگي جو مظاهرو ڪيو ويو، وزيراعظم کي استعيفيٰ ڏيڻ گهرجي: پنجاب اسيمبلي ۾ ٺهراءُ جمع*
  • *لاهور هاءِ ڪورٽ حمزه شهباز شريف جي ضمانت درخواست اڪلائي ڇڏي *عدالت حمزه شهباز شريف پاران درخواست واپس وٺڻ تي اڪلائي ڇڏي *لاهور هاءِ ڪورٽ جي ٻه رڪني بينچ جسٽس سردار احمد نعيم جي سربراهي ۾ ٻڌڻي ڪئي *

ڊجيٽل دور ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي اهميت

جڏهن 1990ع کانپوءِ انٽرنيٽ پوري دنيا لاءِ عام ٿي وئي هئي ۽ 1992ع ۾ آءِ بي ايم(IBM) جيڪو ٽيڪنالاجي ۾ هاٿي جهڙي حيثيت رکي ٿو، سمن پرسنل ڪميونيڪيٽ ) Simon personal communicator) کي لانچ ڪيو هو ته ان وقت دنيا سمجهي ورتو هو ته هاڻي وڏي تبديلي اچڻ واري آهي، خاص ڪري ٽيليڪميونيڪيشن جي نظام ۾ وڏي تبديلي اچڻ واري آهي جيڪا ان جي شڪل ۽ پروسيس کي تبديل ڪري ڇڏيندي. ان تبديلي وڏي ۽ وزندار فون کي ننڍو ۽ هلڪو ڪري سمارٽ فون ۾ تبديل ڪري ڇڏيو. اها سمارٽ فون هڪ سيل ( Cell ) وانگر هلندڙ ڦرندڙ فون ) Mobile phone ) بڻجي وئي، جيڪا هر ماڻهو سان اڪثر وقت چنبڙيل رهي ٿي. اها تبديلي ايتري ته طاقتور هئي جو پوري دنيا کي ڊجيٽل دنيا بڻائي ڇڏيائين ۽ دنيا جي شڪل عالمي ڳوٺ ۾ تبديل ڪري ڇڏيائين.
حقيقت ۾30 سالن ۾ جيڪا دنيا ۾ تبديلي آئي آهي يا دنيا ترقي ڪئي آهي، ايتري تبديلي يا ترقي هزارن سالن ۾ به نه آئي آهي، تنهنڪري هن 30 سالن جي تبديلي يا ترقي هزارن سالن جي ترقيءَ کان گوءِ کٽي ورتي آهي. سيليولر فون نيٽ ورڪ Cellular Phone Network) ) يا ڊجيٽل ڪميونيڪيشن جو نظام، ڪمپيوٽر سسٽم ۽ انفرميشن ٽيڪنالاجي ان تبديليءَ ۾ ڪرنگهي جو ڪردار ادا ڪيو آهي. ڊجيٽل دور نيون نوڪريون ۽ ادارا پيدا ڪيا آهن، جنهنڪري تعليم ۽ تعليمي ڊگرين جي طريقن ۽ شڪل ۾ به تبديلي آئي آهي. اڳ ۾ ڊجيٽل مئنيجر يا سوشل ميڊيا مئنيجر جي نوڪرين جو وجود نه هيو پر هينئر اهي نوڪريون ايڊورٽائيز ڪيون وڃن ٿيون. هينئر ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ اسپيشلائيزيشن ڪرائي وڃي ٿي ۽ ان ۾ ڊگريون ڏنيون وڃن پيون. جڏهن ته اڳ ۾ انهن نوڪرين ۽ تعليمي ڊگرين جو ڪو وجود نه هيو. انٽرنيٽ ورچوئلي پوري دنيا کي ڳنڍي ڇڏيو آهي. سيل فون ، سمارٽ گجيٽس(Smart Gadget) ) ۽ ڪمپيوٽر سسٽم انٽرنيٽ جا اوزار ٿي استعمال ٿي رهيا آهن.
ڪنهن به رابطي لاءِ ڪي مهانگا ڪارڊ گهربل نه آهن پر واٽس ايپ، فيس بڪ ۽ ٻيا سماجي ميڊيا جا اوزار نياپن ۽ ڳالهائڻ جون اهي سهولتون پوري دنيا ۾ مفت ۾ مهيا ڪري رهيا آهن. تنهنڪري پوري دنيا ۾ رابطو مفت ۾ ٿي رهيو آهي. ڪنهن به ملڪ يا شهر يا ڳوٺ جو ماڻهو ساڳئي ملڪ يا دنيا جي ڪنهن به ڳوٺ. شهر يا ملڪ ۾ رهندڙ دوستن، مٽن مائٽن وغيره سان ڪنهن به وقت رابطو مفت ۾ قائم ڪري سگهي ٿو. ڊجيٽل دور ۾ مارڪيٽنگ جا
طريقا به بدلجي چڪا آهن. رواجي مارڪيٽنگ ۾ ڪيترائي سيلز ايجنٽ ۽
ٻيا ملازم رکيا ويندا هئا جيڪي ڪنهن به وکر جي مشهوري لاءِ هڪ در
کان ٻئي در يا هڪ مارڪيٽ کان ٻي مارڪيٽ ويندا هئا پر نئين مارڪيٽنگ جي نظام، جنهن کي ڊجيٽل مارڪيٽنگ چئجي ٿو، تنهن مارڪيٽنگ
جي انداز ، ساخت ۽ هنر کي بدلائي ڇڏيو آهي. هاڻي ڪجھه ماڻهو، جيڪي ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ سوشل ميڊيا مارڪيٽنگ ۾ مهارت رکن ٿا تن کي هڪ آفيس ۽ ڪجھه ڪمپيوٽر سسٽم يا سمارٽ فون ڏنا وڃن ٿا جيڪي انٽرنيٽ جي ذريعي پوري دنيا سان ڳنڍيل رهن ٿا، اهي ماڻهو مختلف وکرن جي روايتي مارڪيٽنگ کان بهتر مارڪيٽنگ ڪن ٿا. جنهن جا نتيجا به بهتر اچي رهيا آهن.
جيتوڻيڪ هن وقت پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڪا ڊگري ته نه پئي ڏني وڃي پر ڊجيٽلائيزيشن جي جيڪا لهر هلي پئي سا يونيورسٽين ۽ هائر ايجوڪيشن ڪميشن کي مجبور ڪندي ته هو پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڊگري ڪلاس شروع ڪن. هن وقت پاڪستان ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي باري ۾ ڪا گهڻي ڄاڻ موجود يا عام نه آهي، تنهنڪري والدين يا مائٽ پنهنجي ٻارن کي ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ ڪا ڊگري حاصل ڪرڻ جي صلاح به ڪونه پياڏين پر اڳتي هلي ان ڊگري جي اهميت والدين کي مجبور ڪندي ته هو ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ پنهنجي ٻارن کي ڊگري ڏيارين.
ڪيترائي ماڻهو سوشل ميڊيا خاص ڪري يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ ذريعي لکين رپيا ڪمائي رهيا آهن پر اسان وٽ اهو رجحان گهٽ آهي. ماڻهو پروفيشنل طريقي سان يا عالمي گهرجن مطابق يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ تي پنهنجي وڊيو نه ٺاهي رهيا آهن. عالمگيريت جي دور ۾ ٻين واپارن ۽ ڪرتن سان گڏ جيڪڏهن يوٽيوب ۽ ٽڪ ٽوڪ کي به واپار طور کنيو وڃي ۽ پروفيشنل وڊيو ٺاهيون وڃن ته هي به هڪ ڌنڌو ٿي سگهي ٿو. اهڙي طرح ٻين ڌنڌن وانگر انهن ڌنڌن جي فيس بڪ ۽ ٻين سوشل ميڊيا جي اوزارن جهڙوڪ ٽوئيٽر، لنڪڊان وغيره تي مارڪيٽنگ ڪري سگهجي ٿي. اسان وٽ اڪثر ڪري مزاحيه يا ڊانس وغيره جون نان پروفيشنل وڊيو ٺاهيون وڃن ٿيون جن کي گهڻي موٽ نه ٿي ملي .
دنيا جي مارڪيٽ جديد ٽيڪنالاجي سان ڳنڍجي وئي آهي. تنهنڪري ڪوبه واپاري يا ڪابه ڪمپني پنهنجي وکر جي باري ۾ پنهنجي آفيس يا اداري مان پوري دنيا کي منٽن ۾ ڄاڻ مهيا ڪري سگهن ٿا. ٽيڪنالاجي پوري دنيا کي ڊجيٽل مارڪيٽ بڻائي ڇڏيو آهي. ڊجيٽل مارڪيٽ کي سنڀالڻ ۽ ان کي موثر بڻائڻ ۾ ڊجيٽل مئنيجر جو اهم ڪردار آهي. ڊجيٽل مئنيجر پوري دنيا جي مارڪيٽ ۾ يا جيڪا مارڪيٽ ڪنهن وکر لاءِ ضروري آهي، ان مارڪيٽ ۾ سوشل ميڊيا، ويب 2.0 ۽ سيليولرنيٽ ورڪ ذريعي رابطا قائم ڪن ٿا جنهن ذريعي پروڊڪٽ جي اهميت ظاهر ٿئي ٿي. ان کانسواءِ اهي مئنيجر گراهڪن جي ضرورتن کي به ظاهر ڪن ٿا جنهنڪري ڪمپني يا ڪارخانا انهن گراهڪن جي ضرورت مطابق شيون يا وکر ٺاهين ٿا. ڊجيٽل مئنيجر پنهنجي ٽيم ٺاهن ٿا، اهڙي طرح اها ٽيم ٽيڪنالاجي جا مختلف اوزار استعمال ڪري پوري دنيا يا مختلف قسم جي مارڪيٽ تائين پنهنجي وکرن جي ڄاڻ پهچائڻ سان گڏ گراهڪن کي سهولتون مهيا ڪن ٿا ته جيئن هو گهر ويٺي آساني سان اهي وکر گهرائي سگهن.
ڪنهن به ڊجيٽل واپار لاءِ ڪو پليٽ فارم ضروري هوندو آهي. ڊجيٽل مارڪيٽنگ لاءِ استعمال ٿيندڙ پليٽفارم کي ڊجيٽل پليٽ فارم چئجي ٿو.ڊجيٽل پليٽ فارم لاءِ ڪا بهترين قسم جي ويبسائيٽ، سوشل ميڊيا تي صفحا، يوٽيوب تي چينل، واٽس ايپ يا وائبر تي اڪائونٽ ۽ ٻين سوشل ميڊيا ۽ ويب 2.0 جي اوزارن جو ھجڻ ضروري آھي. ان سان وکر جي ڄاڻ گراھڪن وغيره تائين آساني سان پھچي سگهي ٿي.ڊجيٽل واپار روايتي واپار کان مختلف آهي جيڪو تمام گھڻو تيز ي سان پکڙجي ٿو. ڊجيٽل واپار کي بھتر ڪرڻ لاءِ پروڊڪٽ يا وکر ۽ پليٽفارم جي واضح ڄاڻ ڏيڻي ھوندي آھي ته جيئن گراهڪ آساني سان رابطو ڪري سگهي. ان کان سواءِ رابطي جا ذريعا به چٽا ۽ واضح بيان ڪرڻ گهرجن ته جيئن پروڊڪٽ جي باري ۾ گراهڪ يا مختلف ادارا رابطو ڪري ڄاڻ حاصل ڪري سگهن.
ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ واپار ۾ شفافيت جو ھجڻ ضروري آھي. وکر جي باري ۾ جيڪا بھ ڄاڻ مھيا ڪئي وڃي اھا شفاف ھجي. وکر جيئن آھي ان کي ايئن ئي ٻڌايو وڃي. جنھنجو مطلب ٿيو تھ ڪنٽينٽ مارڪيٽنگ اصلي ۽ شفاف طريقي سان ڪئي وڃي. ان سان گراھڪ جو يقين مضبوط ٿيندو ۽ ھو بار بار وکر وٺندو. ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي ڪري روايتي مارڪيٽ يا بازار تي نوان اثر پوڻ لڳا آھن جنھن سان واپار ۾ واضح اضافو ٿيو آھي. ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۽ ان جي موثر اوزارن جي ڪري گراھڪ وکر استعمال ڪرڻ کان پوءِ ان وکر جي باري ۾ پنھنجا رايا ۽ مشورا به ونڊن يا شيئر ڪن ٿا. مثبت رايا وکر جي اھميت کي وڌائين ٿا . ان سلسلي ۾ رڪيمنڊيشن سسٽم ۽ راين کي ماپڻ ۽ انھن جي تجزيي ڪرڻ جا اوزار مارڪيٽ ۾ موجود آھي، جيڪي ھن وقت سنڌي ٻولي ۾ پڻ موجود آھن، جن کي استعمال ڪري مثبت ۽ منفي راين جو تجزيو آساني سان ڪري سگھجي ٿو.
ڊجيٽل مارڪيٽنگ واپار ۾ جدت پيدا ڪئي آھي جنھن ذريعي مارڪيٽنگ ايجنٽس ۽ گراھڪن کي ھمٿايو وڃي ٿو ته وکر کي ھر حوالي سان جاچي سگھن. ڪم ڪندڙ ملازمن کي پگھار سان گڏ ڪميشن ڏني وڃي ٿي ته جيئن ھو وڌيڪ محنت ڪن ۽ آن لائين مارڪيٽنگ جي اوزارن کي استعمال ڪري وکرن جي باري ۾ وڌ کان وڌ ماڻھن کي ڄاڻ مھيا ڪري سگھن.
سماجي رابطن جي ميڊيا هڪ انٽرنيٽ بيسڊ ڪمپيوٽرائزڊ ميڊيا آهي جيڪا ڄاڻ، مختلف اطلاع، نوڪرين جون خبرون، خيال، قياس آرايون، نظرين جي پرچار ۽ مختلف قسم جي راين وغيره کي ڦهلائڻ ۾ مدد ڪري ٿي. اها ميڊيا هڪ اهڙو پليٽ فارم مهيا ڪري ٿي جنهن کي ڊيسڪٽاپ ڪمپيوٽر، ليپٽاپ ۽ موبائيل فون ذريعي ماڻهو يا ڪو به ادارو مخلتف قسم جي ادارن، گروهن، آبادين، قومن ۽ ملڪن تائين مختلف قسم جا خيال، قياس آريون، تصويرون، وڊيوز، ڪلام، مضمون، ڪهاڻيون، پنهنجا ، دوستن جا ۽ سماج جا حال احوال، سماجي ۽ سياسي خبرون، ننڍا وڏا واقعا وغيره منٽن ۾ پهچائي ٿو. ماهرن مطابق سوشل ميڊيا هڪ گهرو ۽ ڏکيو ڄار آهي جنهن ۾ فيسبڪ، ٽوئيٽر، لنڪڊ ان، ويبو (چائينز مائڪرو بلاگنگ ويبسائيٽ)، ماءِ اسپيس وغيره اهم ڪردار ادا ڪن ٿا ۽ ماڻهن کي پليٽ فارم مهيا ڪن ٿا ته جيئن هو پوري دنيا سان ڳنڊيل رهن.ڊجيٽل واپار ۽ ڊجيٽل مارڪيٽنگ ۾ به سماجي ميڊيا جي تمام گھڻي اھميت آھي، جنھنجا ھونءَ ته ڪيترائي اوزار آھن پر ڪجهه اوزار جيڪي گھڻا مشھور آھن، سي ڊجيٽل واپار ۽ مارڪيٽنگ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري رھيا آھن. انھن اوزارن ۾ يوٽيوب، فيس بوڪ، لنڪڊان، ٽوئيٽر ۽ واٽس ايپ تمام گھڻا اھم ۽ ڪارائتا آھن، انھن اوزار کي استعمال ڪري واپار ۽ ان جي مارڪيٽنگ آساني سان ڪري سگھجي ٿي.
پيئي جن پرک، گنجي ڏونگر گام جي،
واري سڀ ورق، لوچي لاهوتي ٿيا.
(شاهه، سُر کاهوڙي)

Bookmark the permalink.

2 Responses to ڊجيٽل دور ۾ ڊجيٽل مارڪيٽنگ جي اهميت

  1. Shazia Mazhar Abro says:

    A very good article which discusses the current requirements as per demands of globalization

  2. Sohrab Khan Channar says:

    Very informative article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *