تازا ترين
  • *ڪراچي: سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز اڄ به بند، سڀاڻي 8 وڳي کوليون وينديون *هفتي ۾ 4 ڏينهن گيس پريشر گهٽ ڄاڻائي سي اين جي اسٽيشنز بند ڪيون پيون وڃن *صرف سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز مالڪن کي پريشان ڪيو پيو وڃي: پرشوتم لال *
  • *خيرپور: عورت سان مبينا طور اجتماعي زيادتي ۽ تشدد، اين سي داخل، وارثن جو احتجاج *شادي شده عورت مومل شيخ کي ٽن ٻارڙن سميت اغوا ڪري ڏاڍائي جو نشانو بڻايو ويو: وارث *5جوابدارن اغوا ڪري زيادتي ڪرڻ سان گڏ تشدد ڪيو: متاثر ناري *جوابدارن خلاف سوڀو ديرو ٿاڻي تي اين سي داخل، وارثن جو جوابدارن جي گرفتاري لاءِ احتجاجي مظاهرو*
  • *آواران ۾ سڪيورٽي فورسز جي ڪارروائي، 4 دهشتگرد مارجي ويا: آءِ ايس پي آر *آپريشن دوران دهشتگردن جا ٺڪاڻا تباهه، وڏي انگ ۾ هٿيار هٿ ڪيا ويا: آءِ ايس پي آر*
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *گمبٽ:16 ڏينهن اڳ مبينا طور اغوا ٿي ويل ٻن عورتن ۽ 2 ٻارڙن کي پوليس بازياب ڪرائي ورتو *حنا ۽ نگينا خاتون سميت ٻن ٻارڙن کي باءِ پاس تان بازياب ڪرايو: پوليس *16 ڏينهن اڳ ٽن جوابدارن هٿيارن جي زور تي ٻن عورتن ۽ ٻن ٻارڙن کي اغوا ڪيو هو: پوليس *بازياب ڪرايل عورتون ۽ ٻار عدالت ۾ پيش، بيان بعد وارثن حوالي *
  • *ڏڪاريل ڏيهه ٿرپارڪر ۾ برساتن بعد هرطرف ساوڪ، ميوا توڙي ڀاڄيون ٿيڻ بعد مارڪيٽ پهچي ويون *گدرا، ڇانهيا، مهيا، چڀڙ ۽ ٻيون ڀاڄيون توڙي ميوا مختلف شهرن جي مارڪيٽن ۾ وڪرو *روڊن تي اسٽال لڳائي ڀاڄيون ۽ ميوا وڪرو، ماروئڙن ۾ خوشي واري لهر *
  • *پيرجوڳوٺ: ٻه ڏينهن اڳ مڙس ۽ ڏيرن هٿان تشدد ۽ تذليل جو نشانو بڻايل عورت سيشن ڪورٽ خيرپور ۾ پيش *تشدد جي مبينا الزام ۾ گرفتار مڙس زال کان معافي وٺڻ بعد عورت جو عدالت ۾ مڙس سان رهڻ جو بيان *عدالت پاران ناري منيران راهوجو کي مڙس عبدالحليم راهوجو جي حوالي ڪري ڇڏيو *
  • *ڏهرڪي:قتل ٿي ويل عنايت شاهه جو لاش قومي شاهراهه تي رکي ڌرڻو، ٽريفڪ معطل *نئون ڪوٽ بس اسٽاپ وٽ ڌرڻي سبب ٻنهي طرفن کان ايندڙ ويندڙ ٽريفڪ معطل *جوابدارن جو پتو لڳائي ورتو آھي، گرفتاي لاءِ پوليس رواني ٿي ويئي آھي: پوليس جي خاطري*
  • *ڀان سيدآباد ۾ بدامني خلاف شهرين پاران جي احتجاجي ريلي ڪڍي وئي *شهر ۾ ڦورن ۽ چورن جو راڄ قائم آهي، پوليس ڏوهارين خلاف ڪارروائي نه پئي ڪري: احتجاج ڪندڙ *
  • *ڪڙيو گهنور ۾ ٻوڏ متاثرن جي واهر نه ٿي، سنڌياڻي تحريڪ طرفان حيدرآباد روڊ تي ڌرڻو *کليل آسمان هيٺ ويٺل آهيون، ٽينٽ ۽ کاڌي پيتي سميت صحت جي سهولت فراهم ڪئي وڃي: ٻوڏ متاثرن جو مطالبو *
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *ڏهرڪي ڀرسان ننڊ پيل ڳوٺاڻو قتل، پوليس واقعي جي جاچ شروع ڪري ڇڏي *ڳوٺ نئون ڪوٽ ۾ اڻڄاتل جوابدار 45سالن جي عنايت علي شاهه جو ڳلو ڪپي فرار ٿي ويا *زخمي حالت ۾ عنايت علي شاهه کي وارث رحيم يار خان اسپتال کڻي ويا جتي هن دم ڏنو *
  • *پي ٽي آءِ سينيٽر اورنگزيب اورڪزئي پاران بني گالا ۾ سرڪاري زمين تي قبضي جو انڪشاف *سي ڊي اي ۽ ايم سي آءِ قبضي واري رپورٽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ ۾ جمع ڪرائي ڇڏي *عدالت پاران سرڪاري ايراضي تي قبضو ڪندڙ سينيٽر ۽ سي ڊي اي آفيسرن خلاف ڪارروائي جو حڪم*
  • *ڪنري ڀرسان گھر جي ڀت ڪرڻ سبب معصوم نينگر دٻجي فوت ٿي ويو *ڳوٺ رامچند ڪولھي ۾ ڀت ڪرڻ سبب11 ورھين جو نينگر لڇمڻ پٽ گلاب ڪولھي دٻجي ويو *نينگر کي ڳڻتي جوڳي حالت ۾ حيدرآباد نيو پئي ويو ته هن رستي ۾ ئي دم ڏئي ڇڏيو*
  • *لاڙڪاڻو: 10 کان مٿي مختلف ڳوٺن جي بجلي گذريل ڪيترن مھينن کان بند، ڳوٺاڻن جو ٽائر ساڙي احتجاج *ٻلھڙجي، بگي ٻنڊي، گاجي ديرو ۽ وڏي وھڻي سميت مختلف ڳوٺن جي رهواسين جو ايئرپورٽ روڊ بند ڪري احتجاج *بلن جي ادائگي باوجود رشوت طلب ڪئي وڃي ٿي، نه ڏيڻ جي صورت ۾ بجلي بند ڪئي وئي آهي : ڳوٺاڻا *

سامونڊي ٻيٽ آئيني طور ڪنهن جي ملڪيت آهن؟

وفاقي حڪومت هڪ دفعو ٻيهر سنڌ جي سامونڊي ٻيٽن کي پنهنجي ملڪيت ڄاڻائي انهن کي هائوسنگ اسڪيم اڏڻ لاءِ ڪوششون تيز ڪري ڇڏيون آهن. اهڙي ڪوشش تحت صدر پاڪستان جي صدارت هيٺ “ هڪ اجلاس گورنر هائوس ۾ٿي گذريو جنهن ۾ ملڪ جي وڏن سيڙپڪارن کي گهرائي انهن کي ٻيٽن تي سيڙپڪاري ڪرڻ لاءِ همٿايو ويو. جيئن ته ملڪ جي آئين ۾ صدر مملڪت کي رياست جي سربراهه ۽ وفاق جي ايڪي جي علامت طور ڄاڻايو ويو آهي. تنهن ڪري اهو نه وفاق لاءِ ڪو سٺو سنوڻ آهي ۽ نه ئي صدر مملڪت جي آفيس جي وقار مطابق آهي ته هو وفاقي ۽ صوبائي حڪومتن وچ ۾ هڪ تڪراري مسئلي تي ٻيٽن جي غيرآئيني دعويٰ لاءِ راهه هموار پڻ ڪري تاريخي طور ڏسجي ته هي ڪو پهريون دفعو ناهي جو وفاقي حڪومت سنڌ جي سامونڊي ٻيٽن کي پنهنجي ملڪيت ڄاڻائي ان تي اڏاوت جون تياريون ڪيون هجن پر هر دفعي کين سنڌ جي ماڻهن جي مضبوط رد عمل ڪري پوئتي هٽڻو پيو آهي. اچو ته ملڪي ۽ بين الاقوامي قانونن کي سامهون رکندي ڏسون ته آخر سامونڊي ٻيٽ ڀنڊار ۽ ڏنگي ڪنهن جي ملڪيت آهن ۽ ڇا اهڙي ملڪيت واري حق جي باري ۾ ڪو ابهام به آهي ڇا؟ جو وفاقي حڪومت باربار ٻيٽن کي پنهنجي ملڪيت ڄاڻائي پئي ۽ انهن تي شهر اڏڻ جا سانباهه پئي ڪري.
ملڪي ۽ بين الاقوامي قانون
ملڪي آئين جو آرٽيڪل 172 ملڪيتن جي باري ۾ آهي جنهن جي شق نمبر هڪ ڪجهه هن ريت آهي:
1.Any property which has no rightful owner shall, if located in a Province, vest in the Government of that Province, and in every other case, in the Federal Government.
2 . All lands, minerals and other things of value within the continental shelf or underlying the ocean [beyond] the territorial waters of Pakistan shall vest in the federal Government.
1-ڪابه ملڪيت جنهن جو ڪو به قانوني حقدار ناهي جيڪڏهن ڪنهن صوبي جي حدن ۾ آهي ته ان صوبي جي حڪومت جي ليکي ويندي ۽ ٻئي هر صورت ۾ وفاقي حڪومت جي ليکبي.
2-سموريون زمينون، معدنيات ۽ ٻيون قيمتي شيون جيڪي ڪانٽينيٽل شيلف اندر هجن يا سمنڊ جي اندر پاڪستان جي علائقي پاڻي کان ٻاهر هجن ته اهي وفاقي حڪومت جي ملڪيت ليکبيون)
ان ڳالهه کي مڪمل طور سمجهڻ لاءِ اچو ته پهريان سمجهون ته ڪانٽينيٽل شيلف (continental shelf) ۽ علائقائي پاڻي (Territorial waters) جو مطلب ڇا آهي تڏهن ئي ڳالهه مڪمل طور سمجهه ۾ ايندي.
ڪانٽينيٽل شليف (continental shelf)
جيئن اسان کي خبر آهي ته اسان جي ڌرتي تي سمنڊ کان علاه جيڪي خشڪي جا ٽڪرا آهن سي اصل ۾ مختلف حصن ۾ آهن ۽ سمنڊ جي پاڻي ذريعي هڪ ٻئي کان الڳ ٿيل آهن ۽ انهن حصن کي اسين مختلف کنڊن جي صورت ۾ سڃاڻندا آهيون. هاڻي خشڪي جو ڪوبه ٽڪرو صرف ايترو نه هوندوآهي جيترو نظر اچي ٿو بلڪه ان جو ڪجهه حصو سمنڊ جي اندر به هوندو آهي. زمين جي هر تري يا کنڊ جو اهو ٽڪرو جيڪو خشڪي سان ڳنڍيل هجي پر سمنڊ جي پاڻي هيٺ هجي ان کي ڪانٽينيٽل شيلف چئبو آهي . سمنڊ جي عالمي قانون مطابق هر ملڪ جنهن کي سمنڊ ڪنارو آهي ان کي پنهنجي ڪانٽينيٽل شيلف ۾ موجود سمورين قدرتي وسيلن کي استعمال ڪرڻ جو حق ڏنل آهي،
علائقائي پاڻي (Territorial waters)
علائقائي پاڻي مان مراد ڪناري کان سمنڊ جي اندر تائين اها حد آهي جنهن تي ڪنهن به ملڪ جي خود مختياري جو اختيار آهي. گڏيل قومن جي سمنڊ بابت قانون جي ڪنويشن جي ڀاڱي ٻئي جي شق 2 جي آرٽيڪل 3 ۾ ڏنل آهي ته ڪنهن به ملڪ جي علائقائي پاڻي جي حد سمنڊ اندر 12 ناٽيڪل ميلن تائين هوندي آهي پاڪستان هن ڪنويشن تي 10 ڊسمبر 1982 ع تي صحيح ڪئي آهي. تنهن ڪري ان تي عمل ڪرڻ لاءِ پابند آهي. اهڙي طرح خبر پئي ته سمنڊ اندر مالڪي وارا حق ٻه طرفا آهن هڪ گڏيل قومن جي ڪنويشن تحت اسان جي ملڪ جا دنيا جي ٻين ملڪن جي ڀيٽ ۾ حق ۽ ٻيا وري ملڪي آئين تحت ملڪ جي مختلف ايڪائين ۽ وفاق جا پاڻ ۾ ورهايل حق هاڻ جيڪڏهن آئين جي آرٽيڪل 172 جي شق 2 ڏانهن اچجي ته ان ۾ مٿيان حق ٻئي حق ٻڌايل آهن، پهرين حصي ۾ ٻڌايل آهي ته پاڪستان کي پنهنجي ڪانٽينينٽل شيلف ۾ سمورين قدرتي وسيلن تي حق آهي ۽ ٻئي حصي ۾ ملڪي آئين وفاقي حڪومت کي سمنڊ اندر صرف ان زمينن، معدنيات۽ ٻين قيمتي شين تي حق ڏيئي ٿو. جيڪي اسان جي علائقائي پاڻي يعني 12 ناٽيڪل ميلن کان اڳتي يا ٻاهر هجن. ان جو مطلب اهو ٿيو ته علائقائي پاڻي جي اندر جيڪا به ملڪيت آهي اها آئين جي آرٽيڪل 172 جي شق هڪ تحت صوبي جي ملڪيت آهي، جئين ته ڀنڊاڙ ۽ ڏنگي ٻيٽ علائقائي پاڻي جي حدن اندر آهن. ان ڪري اهي سنڌ صوبي جي ملڪيت آهن، ملڪي ۽ بين اقوامي قانونن جي جائزي مان خبر پئي ته سامهون ٻيٽ واضح طور تي ۽ بغير ڪنهن ابهام جي سنڌ جي ملڪيت آهي ۽ وفاقي حڪومت جي ٻيٽن بابت دعويٰ ملڪي آئين ۽ بين اقوامي قانون جي انحرافي آهي.
وفاقي حڪومت جي دعويٰ
وفاقي حڪومت دعويٰ ڪئي آهي ته ڀنڊاڙ ۽ڏنگي ٻيٽ پورٽ قاسم اٿارٽي جي ملڪيت آهن ۽ ان جي وفاقي اداري وفاقي حڪومت کي انهن ٻيٽن تي هائوسنگ اسڪيم ٺاهڻ جي اجازت ڏئي ڇڏي آهي. تنهن ڪري وفاقي حڪومت جلد قانون سازي ڪري ٻيٽن تي اڏاوت جو ڪم شروع ڪندي. دلچسپ ڳالهه اها آهي ته وفاقي حڪومت جي دعويٰ جو هر هڪ نڪتو، غير آئيني آهي . منهنجي خيال ۾ اصل آئيني صورتحال هن ريت آهي:
(1)پورٽ قاسم اٿارٽي آئيني طرح وفاقي حڪومت جي اختيار ۾ نه آهي.
(2)ڀنڊاڙ ۽ ڏنگي ٻيٽ پورٽ قاسم اٿارٽي جي ملڪيت ناهن.
(3)وفاقي حڪومت کي اختيار ناهي ته اها آئيني طور سنڌ جي ملڪيت جي باري ۾ ڪو فيصلو ڪري يا قانون سازي ڪري،
(4)اچو ته مٿين سمورن نقطن جو وضاحت سان جائزو وٺون. آئين جي چوٿين شيڊيول ۾ ڏنل وفاقي ليجسليٽو لسٽ جا ٻه ڀاڳا آهن. پهرين ڀاڳي ۾ 59 اسم ڏنل آهي . جن جي باري ۾ قانون سازي ڪرڻ جو اختيار وفاقي حڪومت آهي جڏهن ته ٻئي ڀاڱي ۾ 18اسم ڏنل آهن جن جو انتظام ۽ اختيار آئين جي آرٽيڪل 154 تحت مفادِ عامه جي ڪائونسل کي ڏنل آهي. انهن 18 اسمن ۾ 5 نمبر تي وڏيون بندرگاهون، انهن بندرگاهن جي اعلان جي حدبندي ۽ انهن بندرگاهن جي متعلق اٿارٽي ٺاهڻ ۽ ان کي اختيار ڏيڻ جو اسم شامل آهي. پاڪستان ۾ 3 وڏيون بندرگاهون آهن. ڪراچي بندرگاهه، گوادر بندرگاهه ۽ محمد بن قاسم بندرگاهه جي معاملن کي هلائڻ لاءِ پورٽ قاسم اٿارٽي آهي ، پورٽ قاسم اٿارٽي ايڪٽ 1973 ع تحت ٺاهي وئي. تنهن ڪري پورٽ قاسم ۽ ان کي هلائڻ لاءِ پورٽ قاسم اٿارٽي جو انتظام ۽ اختيار آئين جي آرٽيڪل 154 تحت مفاد عامه جي ڪائونسل جي اختيار ۾ آهي ۽ انهن جي باري ۾ ڪا پاليسي ٺاهن جو اختيار صرف ۽ صرف مفادِ عامه جي ڪائونسل کي آهي. وفاقي حڪومت جو آئين موجب پورٽ قاسم اٿارٽي تي ڪوبه اختيار نه آهي پر افسوس جو وفاقي حڪومت آئين جي انحرافي ڪندي نه صرف مفادِ عامه جي ڪائونسل جي اختيار هيٺ اسمن تي اختيار استعمال ڪري رهي آهي پر ايتري حد تائين جو اها صوبائي اسمن تي به پنهنجا اختيار استعمال ڪندي انهن متلعق وزارتون هلائي رهي آهي جيڪا آئين جي کلي لتاڙ آهي. بهرحال ٻيٽ جي معاملي ۾ وفاقي حڪومت جي دعويٰ جو بنياد ئي غلط آهي ته پورٽ قاسم اٿارٽي وفاقي حڪومت جو ادارو آهي.
پورٽ قاسم اٿارٽي: پورٽ قاسم اٿارٽي ايڪٽ 1973ع تحت وجود ۾ آئي آهي جنهن جي شق 3 تحت وفاقي حڪومت کي اختيار ڏنل هو ته پورٽ قاسم جي حدن جو تعين ڪري پر ارڙهين ترميم کان پوءِ اهو اختيار آئين جي آرٽيڪل 154 تحت مفادِ عامه جي ڪائونسل وٽ آهي، ڇاڪاڻ ته ملڪ جي آئين کي پورٽ قاسم اٿارٽي ايڪٽ 1973ع سميت ملڪ جي هر قانون مٿان فوقيت حاصل آهي تنهنڪري هاڻي پورٽ قاسم جي حدن جي تعين اختيار وفاقي حڪومت کان مفاد عامه جي ڪائونسل ڏانهن منتقل ٿي ويو آهي. هاڻي سوال اهو آهي ته ڇا مفاد عامه جي ڪائونسل ڀنڊاڙ ۽ ڏنگي ٻيٽن کي وفاقي حڪومت حوالي ڪري سگهي ٿي ؟ جواب آهي ته ڇاڪاڻ ته مفاد عامه جي ڪائونسل کي پورٽ قاسم جي حدن جي تعين جا اختيار پورٽ قاسم اٿارٽي ايڪٽ 1973ع ڏنا آهن. جڏهن ته ٻيٽن کي سنڌ جي ملڪيت آئين جي آرٽيڪل 172 ڄاڻائي ٿو. تنهن ڪري ڪو به ادارو ڪنهن به قانون تحت مليل اختيارن کي استعمال ڪندي آئين ۾ طئي ٿيل مسئلن کي ڇيڙي نٿو سگهي. ڇاڪاڻ ته ملڪ جو آزاد ترين قانون ملڪ جو آئين آهي تنهنڪري ثابت ٿيو ته نه سامونڊي ٻيٽ پورٽ قاسم جي ملڪيت آهن ۽ نه ئي پورٽ قاسم يا ان تي اختيار استعمال ڪندڙ ادارو سامونڊي ٻيٽن بابت ڪو فيصلو ڪري سگهن ٿا. جيستائين وفاقي حڪومت جو قانونسازي ڪرڻ جو اختيار آهي ته اهو اسان هنن صفحن ۾ پهرين به ٻڌائي چڪا آهيون ته وفاقي سرڪار جو قانونسازي جو اختيار صرف انهن اسمن تائين محدود آهي جيڪي وفاقي ليجسليٽو لسٽ جي ڀاڳي پهرين ۾ ڏنل آهن. وفاقي سرڪار آئيني طور تي سنڌ جي ملڪيت ڄاڻايل ٻيٽن بابت ڪابه قانونسازي ڪرڻ جي مجاز نه آهي. وفاقي حڪومت پاران اهڙي ڪابه قانوسازي غير آئيني ۽ سندس آئين اختيارن کان تجاوز هوندو.
نتيجو
ڀنڊاڙ ۽ ڏنگي ٻيٽ سمنڊ ۾ پاڪستان جي علائقائي پاڻي جي حد يعني 12 ناٽيڪل ميلن جي اندر آهي تنهن ڪري اهي آئين جي آرٽيڪل 172 مطابق وفاقي حڪومت جي نه بلڪه سنڌ جي ملڪيت آهن. اهي ٻيٽ نه وفاقي حڪومت ۽ نه ئي پورٽ قاسم اٿارٽي جي ملڪيت آهن، تنهن ڪري ٻنهي ٻيٽن بابت فيصلا ڪرڻ جو ڪو به اختيار نه آهي. ٻيٽن بابت ڪنهن به فيصلي ڪرڻ جو اختيار صرف ۽ صرف سنڌ حڪومت جو آهي. تنهن ڪري ڪو به وفافي ادارو يا وفاقي حڪومت يا ڪو ڪو به آئيني عهديدار جيڪڏهن سنڌ جي آئيني ملڪيت ۾ ڪنهن به قسم جي مداخلت ڪندو ته اها آئين سان انحرافي هوندي.

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *