تازا ترين
  • *حڪومت مخالف تحريڪ ۾ استعيفائن جو آپشن آخري هوندو، گرفتاريون معنيٰ نٿيون رکن: يوسف رضا گيلاني*
  • *نيب هٿان گرفتار شهباز شريف لاهور جي احتساب عدالت آڏو پيش*ليگي اڳواڻ ۽ وڏي تعداد ۾ ڪارڪن به عدالت پهچي ويا، پارٽي قيادت جي حمايت ۾ مظاهرو*
  • شهباز شريف جي گرفتاري بعد مخالف ڌر سرگرم: پاڪستان ڊيموڪريٽڪ موومينٽ جو اجلاس اڄ ٿيندو

بئنڪ دولت جا ليکڪ

آمريڪا جي هڪ بئنڪ ۾ وليم سڊني پورٽر نالي همراهه ملازم هو.هر ماڻهوءَ من ۾ لالچ جو جذبو هوندو آهي. پورٽر هرکجي پنجن ستن ڊالرن جو گهپلو ڪيو. سوگهو ٿي ويو. شڪارپور جو نه هو ڪروڙن جو فراڊ ڪري، اڳرائي به نه ڏئي. ڏنو پٽ ڇٽي جو ڪري، هر سگهاري اداري مان باعزت بري ٿي وڃي. مڇ کي وڪڙ ڏئي، مئنيجر مان وائيس پريزيڊنٽ ٿي وڃي.
ادو پورٽر شيخ، ميمڻ نه هو جو سزا نه اچيس، هٿئون ترقي ٿي وڃيس. جيل ۾ پيو. آمريڪي جيل ۾ نه ونگار، نه ئي ڪو اڳٺ ۽ ٽوپيون ٺاهڻ جي وندر، اڪيلي کولي. اسپرينگن وارو ننڍو پلنگ. ننڊان ڪري، پاسا ورائي، هن هڪ ڪرت ڳولي. نيٺ هڻي هنڌ ڪيو. پين ۽ پنا گهرائي، ڪهاڻيون لکڻ شروع ڪيائين. مختلف رسالن ۽ اخبارن ڏانهن موڪلڻ لڳو. ڪن ڇپيس، ڪن نه، همراهه کي اتساهه مليو. ٽڙي پيو. معاوضي ۾ ڏوڪڙ به ملڻ لڳس، ته جهمريون پائڻ لڳو. سزا ڪاٽي ٻاهر نڪتو. نوڪريءَ جو صفا خيال لاهي. ڪهاڻين جي ڪم ۾ رڌل رهيو. ادبي دنيا ۾ اوج تي اچي وليم سڊني پورٽر پنهنجو نالو سرٽيفڪيٽن ۾ ڇڏي، او هنري جي نالي سان چنڊ وانگر چمڪڻ لڳو. دنيا جو ماسٽر ڪهاڻيڪار بڻجي ويو. هن کانسواءِ دنيا جا ماسٽر ڪهاڻيڪار فرانس ڄائو گاءِ ڊي موپاسان ۽ روسي انتون چيخوف آهن. انهن کي اڄ تائين لهر لوڏو ناهي. او هنري جون کوڙ ڪهاڻيون سنڌي ۾ ترجمو ٿي چڪيون آهن. اردو جي منفرد شاعر ۽ سٺي ليکڪ ابن انشا او هنري جون ڪهاڻيون ترجمو ڪيون. عنوان “لاکون ڪا شهر” سان ڪتابي شڪل ۾ ڇپيون. اهو سڄو ڪتاب ڪهاڻيڪار، شاعر ۽ راڳي ممتاز لوهار ترجمو ڪيو. سنڌيءَ ۾ عنوان “کليل دري جو درد ”سان ڇپيل آهي.
او هنري جي هڪ ڪهاڻيءَ تي بنگالي بابو، ذهين فلم ڊائريڪٽر ريتو گهوش “رين ڪوٽ” جي نالي سان شاندار فلم ٺاهي. اجي ديوگن ۽ ايشوريا راءِ سٺي اداڪاري ڪئي آهي. فلم ۾ اجي ديوگن پنهنجي ڳوٺائي شاعر اشفاق آذر جي سڪ پيو لاهي. هو ڏاڍو ڳنڀير آهي.
او هنري ۽ انتون چيخوف ڪهاڻيون لکيون. چيخوف جون ڪجهه ڪهاڻيون ڊگهيون آهن. هن ڏاڍا سٺا ناٽڪ پڻ لکيا. موپاسان هڪ ناول “بل ايمي” لکيو پر ٻوٽو ٻاري نه سگهيو. ناول جي عنوان تي فلم ڪمپني آهي، جيڪا پورنو گرافڪ فلم ٺاهيندي آهي.
اردو جو سٺو مزاح لکندڙ ليکڪ مشتاق احمد يوسفي بئنڪر هو. الائيڊ بئنڪ مان پريزيڊنٽ جي عهدي تائين رٽائرڊ ٿيو. هن جا پنج ڪتاب شايع ٿيل آهن. “آب گم” ۽ “زر گذشت” منفرد نثر ۾ بهترين ۽ سگهارا ڪتاب اٿس. اسان جي شهر جو مقبول سومرو پڻ الائيڊ بئنڪ جو پريزيڊنٽ ٿي رهيو. هو سٺو پڙهاڪو هو. هن پنهنجي شهر جي ڪافي جوانن کي بئنڪ ۾ نوڪريون ڏنيون.
الائيڊ بئنڪ ۾ جديد اردو ادب جا پير پختا ڪندڙ افتخار جالب به وائيس پريزيڊنٽ ٿي رهيو. هاڻي اهو به ناهي رهيو. پنهنجو دلي دوست، موسيقي ۽ ادب جو عاشق ارباب علي منگي به الائيڊ بئنڪ مان ريٽائرڊ ٿي. ڪراچيءَ جي ڪن ۾ آهي.
مهناز، رنگيلو ۽ ٻين ڳائڻن نظر محمد ”بسمل” جي شاعري ڳاتي. هن شڪارپور ۾ پنهنجي ڀاڻيجن، عاشق شيخ ۽ فياض شيخ جن وٽ رهي عمر گذاري. ٻئي ڀائر الائيڊ بئنڪ ۾ آهن. هالا جو نوجوان اديب ظهير لغاري پڻ الائيڊ بئنڪ ۾ آهي.
ڪلام “اتني بڙي جيون ساگر مين” جو شهرت يافته شاعر جميل الدين عالي هر حڪومت جي ويجهو رهيو. چالاڪ ماڻهو هو. نيشنل بئنڪ آف پاڪستان ۾ وائيس پريزيڊنٽ هو. صدر ايوب جي چوڻ تي قدرت الله شهاب پاڪستان رائيٽرس گلڊ ٺاهي. عالي صاحب جناب عالي بڻيو. مولانا صلاح الدين احمد ڏانهن ويو. هن برجستو جواب ڏيندي چيس: “پيغمبرن به ڪڏهن ڪا گلڊ ٺاهي هئي ڇا؟” هن جوڙ توڙ ڪري چڱا چوکا ليکڪ گلڊ ۾ آندا. سنڌ مان شيخ اياز نمائندو بڻيو. اردو ۽ پنجابي ليکڪن جاوا ڪيا. نوڪريون، انعام، ايوارڊ، سير سپاٽا ۽ پلاٽ ملي وين. ٻٽن سنڌي ڪتابن کي ايوارڊن کانسواءِ سنڌي اديبن کي ڪجهه نه مليو.
نوي جي ڏهاڪي ۾ نيشنل بئنڪ هيڊ آفيس ڪراچي ۾ شيخ اياز صاحب جو فرزند ۽ پنهنجو پراڻو سنگتي سرمد اياز آفيسر هو. هن جي بدلي فيصل آباد ڪئي وئي. اياز صاحب، جميل الدين عاليءَ ڏانهن خط موڪليو. اجايو ويو. هن جي پِتي تي ئي نه پيو. ٻن سالن کانپوءِ اياز صاحب وٽ قوم پرست سياستدان غلام شاهه ويٺو هو. ڳالهيون ڪندي سرمد جو ذڪر نڪتو ته بدلي جي ڳالهه آئي. شاهه صاحب هلي ويو. ٻئي ڏينهن پنهنجي رهائي رسائي سان بدليءَ جو آرڊر ڪرائي، اچي اياز صاحب کي ڏنائين.
دادو جو جادوئي ليکڪ گل محمد چنا سرمد سان گڏ آفيسر هو. مان ويندو هيم ته چني صاحب سان به ڪچهري ٿيندي هئي. سٺو ماڻهو هو. هو ليکڪ هو. هڪ ڪهاڻي “سهڻي” رسالي ۾ ڇپي هيس. 1975ع ۾ هن جو ناول “پيار ۽ پڇتاءُ” ڇپيو هو. جيڪو هن پاڻ گاج پبليڪيشن دادو پاران ڇپرايو هو. ٿر جي پس منظر ۾ هڪ ڪارڙي ڇوڪري سان بئنڪ مينيجر جي عاشقيءَ جو داستان چني صاحب منفرد، سٺي ۽ سسپينس واري انداز ۾ لکيو هو. ان جو مهاڳ طارق اشرف لکيو هو. هن جي فوت ٿيڻ جي ويهن ورهين کانپوءِ ڪنڊيارو/حيدرآباد جي پبلشر ناول ڇپرايو. ايڏي ايمانداري جو لکيائين ڇاپو پهريون! قبرستان مان چني صاحب ناول جو مسودو ۽ طارق اشرف جو مهاڳ موڪليو هيس. اهي آهن سنڌي ماروئڙن جا حال!
نيشنل بئنڪ ۾ ليکڪ ۽ پبلشر انعام سنڌي جو وڏو ڀاءُ ۽ اديب اڪرام ساگر عباسي لاڙڪاڻي ۾ آفيسر آهي. منفرد لهجي جو شاعر پيا راڌڻ برانچ جو مئنيجر آهي. مسلم ڪمرشل بئنڪ ۾ منهنجو ننڍپڻ جو سنگتي، اديب ۽ راڳي ارشاد سومرو کانسواءِ شڪارپور واسي ڪهاڻيڪار قاضي نديم وائيس پريزيڊنٽ ٿي رهيا. اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان ۾ ناميارا ليکڪ رئوف نظاماڻي، اسحاق انصاري، فيض سومرو ۽ رزاق سهتو آفيسر جي عهدن تان ريٽائرڊ ٿيا. ان بئنڪ ۾ اردو شاعر محسن شڪيل ڪوئيٽا ۽ مقصود وفا فيصل آباد ۾ ڪم ڪري رهيا آهن. يونائيٽڊ بئنڪ ۾ ڪجهه عرصو مون ڪم ڪيو. آفيسرن کي نه وڻيم. هل پنهل ڪندي دير نه ڪيائون. اسان جو اديب راز سنڌي ريٽائرڊ ڪيو. ذهين جوان يحييٰ ٻپڙ کي ڪڍيو ويو. هو هاڻي وڪيل آهي. ادب دوست سلطان محمود مغل خان پور برانچ ۾ مئنيجر آهي. وساريل ورق وانگر سٺو ڪهاڻيڪار ساحر پريمي حبيب بئنڪ ۾ مئنيجر هو. حساس هو. زندگيءَ کي منهن نه ڏئي سگهيو ته آپگهات ڪري ڇڏيو هيائين. رهي نانءَ الله جو.
درٻيلي واسي قربان چنا پڙهاڪو جوان آهي. نيشنل بئنڪ ۾ مئنيجر آهي. هن جو لکڻ پڙهڻ کانسواءِ سٺو ۽ منفرد ڪم اهو آهي جو هن کوڙ سارين ڪلاسيڪ پرڏيهي فلمون سب ٽائيٽل سان ٺاهيون آهن. هن ٻه ناول ترجمو ڪيا آهن. قربان ميان تازو البرٽ ڪامو جو ناول “اجنبي” ٽپال رستي موڪليو. جيڪو هن ترجمو ڪيو آهي. فرئنچ ليکڪ البرٽ ڪامو پنهنجي (Absurdity) واري فلسفي ڪري مشهور آهي. هن جا ناول، ڪهاڻيون ناٽڪ ان فلسفي جو عڪس آهن.
البرٽ ڪامو کي پهريون ڀيرو سنڌيءَ ۾ ڳڙهي ياسين جي پڙهاڪو جوان ستر واري ڏهاڪي ۾ سنڌيءَ ۾ متعارف ڪرايو. هن ڪهاڻي (Silent Man) ترجمو ڪئي. جيڪا “سهڻي” رسالي ۾ ڇپي هئي!
ستر واري ڏهاڪي ۾ ولي رام ولڀ، ڪامو جو جڳ مسهور ناول (Outsider) جو ترجمو “ڌاريو” جي نالي سان ڪيو. ٻه کن قسطون سهڻي ۾ ڇپجي، بند ٿي ويو. ورهين پڄاڻان ڪتابي شڪل ۾ ڇپيو. ڪامو جو ناول (The Fall) قاضي خادم ڪيو. “زوال” جي نالي سان ڇپيو. ڪجهه مهينا اڳ “ابابيل” رسالي ۾ (A Happy Death) جو ترجمو جوان عرفان لنڊ ڪيو. ڇا لکجي؟ بس ايترو ته جيڪڏهن البرٽ ڪامو جي ڌيءُ اهو ترجمو پڙهي ته سنڌيڪار تي ڪيس داخل ڪرائي. ٽيپ ڏياري.
قربان چنا (Outsider) جو ترجمو ڪيو آهي. ٺيڪ ٺاڪ آهي. ترجمو وڏو فن آهي. تخليق کان وڌيڪ پيڙا وارو ۽ ڏکيو آهي. ناول جو مهاڳ بيدل مسرور بدوي لکيو آهي. اسان جي ليکڪن ۾ علم جي اڪابري به وڏي آهي. بدوي صاحب لکي ٿو ته البرٽ ڪامو جي ناول (Myth of sisy phus) تمام وڏي مقبوليت ماڻي. ڏيو منهن! ڪامو جو اهو ناول ناهي پر سندس ايبسرڊ ٽي جي فلسفي تي لکيل ڳوڙهو ڪتاب آهي. تاج بلوچ هڪ ڪتاب ۾ پڻ ان کي ناول ڄاڻايو هو. ٿي سگهي ٿو بدوي صاحب اتان اهو حوالو ورتو هجي. مزيدار ڳالهه، ناول جي سنڌيڪار قربان چنا کي به سڌ نه رهي. عجب آهي!

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *