تازا ترين
  • *ڪراچي: سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز اڄ به بند، سڀاڻي 8 وڳي کوليون وينديون *هفتي ۾ 4 ڏينهن گيس پريشر گهٽ ڄاڻائي سي اين جي اسٽيشنز بند ڪيون پيون وڃن *صرف سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز مالڪن کي پريشان ڪيو پيو وڃي: پرشوتم لال *
  • *خيرپور: عورت سان مبينا طور اجتماعي زيادتي ۽ تشدد، اين سي داخل، وارثن جو احتجاج *شادي شده عورت مومل شيخ کي ٽن ٻارڙن سميت اغوا ڪري ڏاڍائي جو نشانو بڻايو ويو: وارث *5جوابدارن اغوا ڪري زيادتي ڪرڻ سان گڏ تشدد ڪيو: متاثر ناري *جوابدارن خلاف سوڀو ديرو ٿاڻي تي اين سي داخل، وارثن جو جوابدارن جي گرفتاري لاءِ احتجاجي مظاهرو*
  • *آواران ۾ سڪيورٽي فورسز جي ڪارروائي، 4 دهشتگرد مارجي ويا: آءِ ايس پي آر *آپريشن دوران دهشتگردن جا ٺڪاڻا تباهه، وڏي انگ ۾ هٿيار هٿ ڪيا ويا: آءِ ايس پي آر*
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *گمبٽ:16 ڏينهن اڳ مبينا طور اغوا ٿي ويل ٻن عورتن ۽ 2 ٻارڙن کي پوليس بازياب ڪرائي ورتو *حنا ۽ نگينا خاتون سميت ٻن ٻارڙن کي باءِ پاس تان بازياب ڪرايو: پوليس *16 ڏينهن اڳ ٽن جوابدارن هٿيارن جي زور تي ٻن عورتن ۽ ٻن ٻارڙن کي اغوا ڪيو هو: پوليس *بازياب ڪرايل عورتون ۽ ٻار عدالت ۾ پيش، بيان بعد وارثن حوالي *
  • *ڏڪاريل ڏيهه ٿرپارڪر ۾ برساتن بعد هرطرف ساوڪ، ميوا توڙي ڀاڄيون ٿيڻ بعد مارڪيٽ پهچي ويون *گدرا، ڇانهيا، مهيا، چڀڙ ۽ ٻيون ڀاڄيون توڙي ميوا مختلف شهرن جي مارڪيٽن ۾ وڪرو *روڊن تي اسٽال لڳائي ڀاڄيون ۽ ميوا وڪرو، ماروئڙن ۾ خوشي واري لهر *
  • *پيرجوڳوٺ: ٻه ڏينهن اڳ مڙس ۽ ڏيرن هٿان تشدد ۽ تذليل جو نشانو بڻايل عورت سيشن ڪورٽ خيرپور ۾ پيش *تشدد جي مبينا الزام ۾ گرفتار مڙس زال کان معافي وٺڻ بعد عورت جو عدالت ۾ مڙس سان رهڻ جو بيان *عدالت پاران ناري منيران راهوجو کي مڙس عبدالحليم راهوجو جي حوالي ڪري ڇڏيو *
  • *ڏهرڪي:قتل ٿي ويل عنايت شاهه جو لاش قومي شاهراهه تي رکي ڌرڻو، ٽريفڪ معطل *نئون ڪوٽ بس اسٽاپ وٽ ڌرڻي سبب ٻنهي طرفن کان ايندڙ ويندڙ ٽريفڪ معطل *جوابدارن جو پتو لڳائي ورتو آھي، گرفتاي لاءِ پوليس رواني ٿي ويئي آھي: پوليس جي خاطري*
  • *ڀان سيدآباد ۾ بدامني خلاف شهرين پاران جي احتجاجي ريلي ڪڍي وئي *شهر ۾ ڦورن ۽ چورن جو راڄ قائم آهي، پوليس ڏوهارين خلاف ڪارروائي نه پئي ڪري: احتجاج ڪندڙ *
  • *ڪڙيو گهنور ۾ ٻوڏ متاثرن جي واهر نه ٿي، سنڌياڻي تحريڪ طرفان حيدرآباد روڊ تي ڌرڻو *کليل آسمان هيٺ ويٺل آهيون، ٽينٽ ۽ کاڌي پيتي سميت صحت جي سهولت فراهم ڪئي وڃي: ٻوڏ متاثرن جو مطالبو *
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *ڏهرڪي ڀرسان ننڊ پيل ڳوٺاڻو قتل، پوليس واقعي جي جاچ شروع ڪري ڇڏي *ڳوٺ نئون ڪوٽ ۾ اڻڄاتل جوابدار 45سالن جي عنايت علي شاهه جو ڳلو ڪپي فرار ٿي ويا *زخمي حالت ۾ عنايت علي شاهه کي وارث رحيم يار خان اسپتال کڻي ويا جتي هن دم ڏنو *
  • *پي ٽي آءِ سينيٽر اورنگزيب اورڪزئي پاران بني گالا ۾ سرڪاري زمين تي قبضي جو انڪشاف *سي ڊي اي ۽ ايم سي آءِ قبضي واري رپورٽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ ۾ جمع ڪرائي ڇڏي *عدالت پاران سرڪاري ايراضي تي قبضو ڪندڙ سينيٽر ۽ سي ڊي اي آفيسرن خلاف ڪارروائي جو حڪم*
  • *ڪنري ڀرسان گھر جي ڀت ڪرڻ سبب معصوم نينگر دٻجي فوت ٿي ويو *ڳوٺ رامچند ڪولھي ۾ ڀت ڪرڻ سبب11 ورھين جو نينگر لڇمڻ پٽ گلاب ڪولھي دٻجي ويو *نينگر کي ڳڻتي جوڳي حالت ۾ حيدرآباد نيو پئي ويو ته هن رستي ۾ ئي دم ڏئي ڇڏيو*
  • *لاڙڪاڻو: 10 کان مٿي مختلف ڳوٺن جي بجلي گذريل ڪيترن مھينن کان بند، ڳوٺاڻن جو ٽائر ساڙي احتجاج *ٻلھڙجي، بگي ٻنڊي، گاجي ديرو ۽ وڏي وھڻي سميت مختلف ڳوٺن جي رهواسين جو ايئرپورٽ روڊ بند ڪري احتجاج *بلن جي ادائگي باوجود رشوت طلب ڪئي وڃي ٿي، نه ڏيڻ جي صورت ۾ بجلي بند ڪئي وئي آهي : ڳوٺاڻا *

اين ايف سي ايوارڊ وري رولڙي ڏانهن وڌندڙ

نيشنل فنانس ڪميشن ايوارڊ لاءِ وفاقي سرڪار پاران جاري ڪيل نوان ٽرمس آف ريفرنس به تڪراري بڻجي ويا آهن. ڪجھه هفتا اڳ وفاقي سرڪار پاران صدر صاحب جي صحيحن سان اين ايف سي ايوارڊ لاءِ جنهن ڪميشن جو اعلان ڪيو ويو هو، ان جا ٽرمس آف ريفرنس به صوبائي حڪومت خاص طور تي سنڌ پاران رد ڪيا ويا هئا، انهن ٽي او آرز ۾ اين ايف سي بابت آئين ۾ ڄاڻايل اسمن کان ٻاهر معاملا وڌا ويا هئا، جن سان اهي ٽرمس پهرين ڏينهن کان تڪراري بڻجي ويا هئا. انهن ٽي او آرز ۾ ڪميشن کي ڪم سونپيو ويو هو ته اها فاٽا، آزاد ڪشمير ۽ گلگت بلتستان جي ترقي، ملڪ مٿان ڏيهي پرڏيهي قرضن لاهڻ، وفاقي خرچن، قدرتي آفتن جي صورتحال ۾ ٿيندڙ خرچن وغيره ۾ صوبن پاران حصو ڏيڻ جو تعين ڪري، ان تي سنڌ صوبي جي حڪومت ۽ خيبرپختونخوا ۽ بلوچستان جي ڪجھه سياسي ڌرين عدالت ۾ پٽيشن داخل ڪري اهي ٽي او آرز رد ڪرڻ جو مطالبو ڪيو، ساڳئي وقت وزيراعظم جي ناڻي بابت صلاحڪار جناب حفيظ شيخ کي ڪميشن جو ميمبر بڻائڻ تي به اعتراض واريو ويو. بلوچستان هاءِ ڪورٽ پنهنجي فيصلي ۾ حفيظ شيخ صاحب جي ان مقرريءَ کي پڻ رد ڪري ڇڏيو هو. هوڏانهن بلوچستان حڪومت پاران فني ماهر طور ميمبر کنيل جاويد جبار به ڪجھه حلقن پاران مخالفت تي استعيفيٰ ڏئي ڇڏي هئي. ايئن چٽيءَ طرح ڏسجي رهيو هو ته اها ڪميشن پهرين گڏجاڻي کان اڳ ئي ايتري تڪراري بڻجي چڪي هئي جو اين ايف سي ايوارڊ بابت اڳڀرائي ذري گھٽ اڻ ٿيڻي بڻجي چڪي هئي.
21 جولاءِ 2020ع تي فنانس ڊويزن پاران ڏهين اين ايف سي ايوارڊ لاءِ نيشنل فنانس ڪميشن جي نئين سر جوڙجڪ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪيو ويو. هن ڀيري ڪميشن جي جوڙ جڪ ۾ ان ڳالهه جو خيال رکيو ويو ته ناڻي وارو صلاحڪار ڪميشن جو ميمبر نه هجي. ساڳئي وقت بلوچستان سرڪار قيصر بنگاليءَ کي پنهنجو فني ماهر مقرر ڪيو. البته هن ڀيري به ٽرمس آف ريفرنس ۾ وري اهڙا نقطا شامل ڪيا ويا آهن جن سان هڪ ڀيرو ٻيهر اها ڪميشن تڪراري بڻجندي نظر اچي رهي آهي.
اهي اعتراض جوڳا نقطا هي آهن:
1.وفاق ۽ صوبن پاران هڪ ٻئي جي دائري ۾ ايندڙ اسمن ۽ معاملن ۾ ڪيل ۽ اڳتي هلي ٿيندڙ خرچن ۾ حصي بابت مسئلا.
2.وفاق ۽ صوبن پاران بين الصوبائي معاملن تي اڳ ۾ ڪيل ۽ اڳتي هلي ٿيندڙ خرچن ۾ حصي بابت مسئلا.
3.قومي رٿائن تي ٿيندڙ خرچن ۾ صوبي ۽ وفاق پاران ٿيندڙ خرچن ۾ حصي سان لاڳاپيل مسئلا.
مٿي ڄاڻايل ٽئي نقطا درحقيقت اڳوڻن ٽي او آرز کي ٿوري مختلف شڪل ۾ پيش ڪرڻ جي ڪوشش آهي، جيتوڻيڪ هن ڀيري مستقل خرچن بجاءِ رٿائن جي خرچن کي وچ ۾ آندو ويو آهي پر هڪ ڳالهه ٻنهي صورتن ۾ ساڳي نظر اچي ٿي ۽ اها آهي ته وفاقي حڪومت پنهنجي حصي جي خرچن کي ڪنهن به طرح صوبن ڏانهن منتقل ڪري. جيڪڏهن مٿي ڄاڻايل نقطن جو ڇيد ڪجي ته معلوم ٿيندو ته صوبن ۽ وفاق وچ ۾ اهڙو بحث شروع ٿي ويندو جيڪو ڪٿي به دنگ نه ڪندو. ڪميشن وٽ محدود وقت هوندو آهي، جنهن ۾ ان کي گڏيل راءِ سان ايوارڊ جاري ڪرڻو هوندو آهي. هن قسم جا معاملا رکڻ جو لازمي نتيجو اهو نڪرندو جو وفاق ۽ صوبا ڪٿي به ڪنهن اتفاق راءِ تي نه پهچي سگھندا ۽ هڪ ڀيرو ٻيهر ايوارڊ جاري نه ٿي سگھندو.
پهرين نقطي ۾ وفاق ۽ صوبن پاران هڪ ٻئي جي دائري ۾ ايندڙ اسمن تي ڪيل ۽ اڳتي هلي ٿيندڙ خرچن ۾ ڀائيواريءَ جو ذڪر آهي. درحقيقت وفاقي حڪومت ان طرح سان صوبن اندر وفاقي حڪومت جي ترقياتي رٿائن ۾ صوبن کان حصو وٺڻ گھري ٿي. پهرين ڳالهه ته وفاقي حڪومت کي صوبائي اسيمبلين وارن معاملن تي وزارتون قائم ڪري پراجيڪٽ هلائڻ جي ڪا به ضرورت ناهي. نه اهي وزارتون هجن ۽ نه انهن پاران اهڙيون رٿائون ترقياتي پروگرام جو حصو بڻجن. ٻيو ته صوبن اندر وڏين ترقياتي رٿائن ۾ جيڪڏهن وفاق حصوڏيندو آهي ته ان ۾ صوبن جو حصو اڳواٽ موجود هوندو آهي. البته ڪڏهن ڪڏهن وفاقي حڪومت پاران صوبن اندر پنهنجي اتحادين کي خوش ڪرڻ لاءِ اهڙيون رٿائون شروع ڪيون وينديون آهن، جن ۾ صوبائي حڪومت کي شامل ناهي ڪيو ويندو. مثال طور تي هن وقت سنڌ ۾ گورنر جي سربراهيءَ هيٺ انفرااسٽرڪچر ٺاهڻ لاءِ وفاقي حڪومت پاران ٺاهيل هڪ ڪمپني ڪم ڪري رهي آهي. ان ڪمپنيءَ کي رٿائون وفاقي حڪومت پاران سونپيون ويون آهن، جيڪي گھڻو تڻو ڪراچي شهر لاءِ محدود آهن. وفاقي حڪومت هن سال جي بجيٽ ۾ ڪيبنيٽ ڊويزن اندر ڪراچي ۽ حيدرآباد شهر ۾ انفرااسٽرڪچر سڌارڻ لاءِ رٿائون رکيون آهن، جيڪي گھڻي ڀاڱي وفاقي حڪومت جي اتحادي ڌرين جي علائقن لاءِ محدود آهن. ظاهر آهي ته ان قسم جي هڪ طرفين ترقياتي رٿائن لاءِ صوبو خرچن ۾ حصو ڇو ڏيندو جنهن ۾ ان کي اعتماد ۾ ئي ناهي ورتو ويو ۽ وفاقي حڪومت پنهنجي سياسي اتحادين کي خوش ڪرڻ لاءِ اهي رٿائون شروع ڪيون آهن. ٻي ڳالهه ته ترقياتي رٿائن بابت ٻيا انتظامي فورم موجود آهن، جتي اهي معاملا نبيرجي سگھن ٿا، ان لاءِ اين ايف سي کي وچ ۾ آڻڻ جي ڪهڙي ضرورت آهي. صوبن جي اسمن مٿان وفاق پاران قائم ڪيل وزارتون ۽ کاتا هونئن ئي غير آئيني آهن. وفاق کي اهي کاتا ئي ختم ڪري گڏيل مفادن واري ڪائونسل جي انتظام هيٺ ڏيڻ گھرجن. صوبن جي اسمن تي صوبا پاڻ خرچ ڪن ۽ جتي وڏيون رٿائون هجن ۽ وفاق کي ڪنهن صوبي جي واهر ڪرڻي هجي اتي موجوده فورمز وسيلي ان جو تعين ٿيڻ گھرجي.
ساڳئي طرح بين الصوبائي رٿائن وارو معاملو به نوان سوال اٿاريندو. مثال طور نيشنل هاءِ ويز، ريلويز وغيره ان ڏس ۾ بحث هيٺ اچي سگھن ٿا. مثال طور وفاقي حڪومت هاءِ ويز ۽ موٽر ويز ٺاهي رهي آهي، جيڪي سنڌ ۽ بلوچستان کي پنجاب ۽ خيبرپختونخوا سان ڳنڍيندا. بنيادي طور اهي رستا انهن ٻين صوبن ڏانهن سامان جي پهچ جي ضرورت لاءِ ٺاهيا وڃن ٿا. انهن جو فائدو به سنڌ کان وڌيڪ مٿين صوبن کي پهچي ٿو، ٻي ڳالهه ته نيشنل هاءِ وي جي پنجاب ۽ سنڌ اندر حالت ۾ زمين آسمان جو فرق آهي. سنڌ اندر نيشنل هاءِ وي جي حالت ڏسي اهو ڪنهن جنگي علائقي جو روڊ لڳندو آهي. اهڙن بين الصوبائي رٿائن تي صوبا ڇا لاءِ پئسا ڏيندا. ٻي ڳالهه ته وفاق جو ذمو ئي بين الصوبائي رٿائون ٺاهڻ آهي نه ته ان جي سالياني ترقياتي پروگرام جو ڪهڙو مقصد باقي رهندو.
مٿين ٻنهي حوالن سان هڪ ٻي ڳالهه به اهم آهي ته ان ۾ اڳي ڪيل خرچن جو به ڄاڻايل آهي. ظاهر ڳالهه آهي ته ماضيءَ جي خرچن کي به صوبن جي ڳچيءَ ۾ وجھڻ جو ملطب آهي معاملا اينگھائي خراب ڪرڻ. هڪ ٻيو سوال اهو آهي ته جيڪڏهن بين الصوبائي رٿائن لاءِ صوبن کان خرچ ڀرائڻا آهن ته پوءِ انهن رٿائن سان ٿيندڙ آمدنيءَ جي ورهاست ۽ انتظامڪاريءَ تي به صوبن جو اختيار هجڻ گھرجي. مثال طور هاءِ ويز تان ملندڙ ٽول ٽئڪس ۽ ريلوي ٽڪيٽن جي آمدني به ان صوبي کي ڏيڻي پوندي. اهي معاملا اين ايف سي ۾ نبيرجي ئي نه سگھندا.
ٽيون اعتراض جوڳو معاملو قومي رٿائن ۾ صوبن کان پئسا گھرڻ آهي ان قسم جي رٿائن جو هڪ مثال ڀاشا ڊيم ٿي سگھي ٿو، ان قسم جون قومي مفادن واريون رٿائون اڄ ڪلهه گھڻو ڪري مٿين ٻن صوبن ۾ ئي تعمير ٿين ٿيون. ڀاشا ڊيم کي هڪ حوالي طور ڏسون ٿا. اها رٿا جنهن علائقي ۾ تعمير ٿي رهي آهي ان کي زميني ۽ ٻين مدن ۾ رقمون ملنديون. مقامي سطح تي ٽئڪس ملندا ۽ ڪيتريون ئي نوڪريون به اتي جي رهواسين کي ملنديون. رائلٽي ان صوبي کي ملندي جتي بجلي گھر لڳندا. باقي پنجاب ۽ سنڌ کي پاڻي ملندو. ان مان پختونخوا به پاڻي جو حصو وٺندو، ان قسم جي رٿائن ۾ صوبن کان خرچ وٺڻ جو فارمولو ڇا ٺهندو؟ اهو معاملو به نبيرجي نه سگھندو. اهي رٿائون ٺهرائڻ ۽ هلائڻ وفاقي حڪومت جي ذميواري آهي ۽ ان کي ئي انهن جا خرچ کڻڻ گھرجن. ان قسم جي ٽرمس آف ريفرنس رکڻ جو نتيجو اهو نڪرندو ته هيءَ ڪميشن به گذريل ٻن ڪميشنز جيان ڪنهن نتيجي تي نه پهچندي ۽ مالياتي ورڇ وارو ايوارڊ رولڙي جو ئي شڪار رهندو.
درحقيقت صوبن کي گھرجي ته ڪميشن جي گڏجاڻيءَ ۾ انهن معاملن تي ڳالهائڻ بجاءِ صوبن کي بهتر حصو ڏيارڻ سي سي آءِ ۽ نيشنل اڪنامڪ ڪائونسل کي سگھارو ڪرڻ ۽ وسيلن جي ورهاست ۾ آدمشماريءَ جو سيڪڙو گھٽائي ٻين اهڃاڻن جو وزن وڌائڻ تي زور ڀرين.

Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *