تازا ترين
  • *حيدرآباد: سلاوٽ پاڙي ۾ 11 هزار ڪي وي واري تار ڪري پئي، رهواسي خوف ۾ مبتلا*
  • *سکر ۾ پرسرار نموني گم ٿي ويل 2 ٻارڙا جنسار عرف جنار ۽ عدنان عرف دعنان هٿ، هڪ شڪي گرفتار*
  • *جيڪب آباد: مغوي زال ۽ نياڻي کي بازياب ڪرائڻ بدران پوليس اهلڪار طعنا ڏيندا آهن: جيڪب آباد ۾ پيرسن پوليس اهلڪار جو احتجاج * جيڪب آباد: حاجي سليم منهنجي زال ۽ ڌيءُ کي اغوا ڪيو آهي، پوليس بازياب نه ٿي ڪرائي: اڪرم لاشاري * جيڪب آباد: اغوا ڪيس ۾ هڪ جوابدار قالو کي گرفتار ڪيو ويو آهي، ٻين کي به جلد گرفتار ڪيو ويندو: پوليس *
  • *گهوٽڪي ميونسپل آفيس جو رڪارڊ چوري ڪرڻ وارو ڪيس: ضمانت رد ٿيڻ بعد ميونسپل ڪميٽي جو چيئرمين ۽ اڪائونٽنٽ کسڪي ويا * گهوٽڪي: ميونسپل آفيس جو رڪارڊ چوري ٿيڻ جو الزام آهي، اينٽي ڪرپشن عدالت سان رابطو ڪيو: عدالت * گهوٽڪي: سيد اصغر علي شاهه ۽ محبوب ڪولاچي تي ميونسپل آفيس جو سمورو رڪارڊ چوري ڪرڻ جو الزام آهي *
  • *ميرپور ساڪرو/ڌاٻيجي: نجي ڪمپني جي مبينا زيادتين خلاف ۽ مطالبن جي مڃتا لاءِ پورهيتن، مهاڻن ۽ ٻين جو ڪوسٽل هاءِ وي تي ڌرڻو * ميرپور ساڪرو/ڌاٻيجي: مقامي مهاڻن کي چيڪنگ بعد ڇڏيو ويندو آهي، جنهن لاءِ سندن قيمتي وقت ضايع ٿئي ٿئي: مظاهرين * ميرپور ساڪرو/ڌاٻيجي: سڪيورٽي گارڊز جا جائز مسئلا حل ڪري ڪمپني ۾ مقامي ماڻهن کي ڀرتي ڪيو وڃي: مطالبو *
  • *جيڪب آباد:”بنگلي آڏو ڪار ڇو بيهاري اٿئي“ جيڪب آباد ۾ پ پ سان واڳيل ضلعي ڪائونسل جي ميمبر جو هندو نوجوان نڪيش ڪمار تي تشدد، رتورت * جيڪب آباد: سردار زاده قادر خان کوسي تشدد ڪيو ۽ سندس محافظ ڪار جي شيشا ٽوڙيا: متاثر شخص نڪيش ڪمار * جيڪب آباد: واقعي جو ڪيس ٻن مک جوابدارن ۽ 8 اڻسڃاتل ماڻهن خلاف داخل، گرفتاري عمل ۾ نه آئي *
  • ڀلي سڀئي ڪرپٽ ليڊرز گڏجي وڃن،چورن کي نه ڇڏيندس ، 4سال سڪون سان گذارڻ لاءِمشرف جيان اين آر او نه ڏيندس:وزيراعظم جي اپوزيشن تي تنقيد*بلاول لبرلي ڪرپٽ آهي، سندس نظرئي سان آئينسٽائين جو روح تڙپيو هوندو،نواز شريف لاءِ گارنٽي گهري ته شهباز شريف ڊراما شروع ڪيا *اسلام آباد۾فضل الرحمان جي سرڪس مان ڪمزوردل واراوزيرگهٻرائجي ويا،مون سمجهايو ته ڪجهه نه ٿيندو:موٽروي جي افتتاحي تقريب کي خطاب *
  • فنڪاره ثمينه سنڌو جي قاتل کي 2 ڀيرا عمر قيد جي سزا*دهشتگردي ٽوڙ عدالت 2018ع ۾ شادي تقريب دوران قتل ٿيل فنڪاره جي ڪيس جو فيصلو ٻڌائي ڇڏيو*
  • پاڪستان شاهين ون ميزائل جو ڪامياب تجربو ڪري ورتو*شاهين ون ميزائل 650 ڪلوميٽرز تائين هٿيار کڻي وڃڻ جي صلاحيت رکي ٿو: ڊي جي آءِ ايس پي آر*
  • جسقم چيئرمين سوڌواڍائي هزارڪارڪنن خلاف بغاوت جوڪيس*پيغامِ سنڌ مارچ ڪندڙن خلاف ڪيس داخل ڪيو ويو،دهشتگردي لاءِڀڙڪائڻ۽رياستي ادارن خلاف نعريبازي جاالزام *
  • پنهنجا کيسا ڀرڻ لاءِ مل کي تباهه ڪيو ويو: سُپريم ڪورٽ اسٽيل ملز جي زمين وڪرو ڪرڻ کان روڪي ڇڏيو: وفاقي سرڪار جو موقف رد*اسٽيل ملز جي ملازمن کي پرويڊنٽ فنڊز ڏيڻ لاءِ پئسا ناهن، پگهارون ڏيڻ لاءِ ملز جي زمين وڪرو ڪري رهيا آهيون: وفاقي سرڪار جو وڪيل*ملز جي زمين عوامي ملڪيت آهي، وڪرو نٿي ڪري سگهجي، اڳي گاڏيون، ٽرڪ ۽ راڪيٽ ٺهندا هئا، هاڻي ملز ۾ پيداوار ٻُڙي آهي: عدالت*
  • اوڪاڙه ڀرسان درياهه ۾ ٻيڙي اونڌي، 8 لاش ڪڍيا ويا*ملڪو شيخو ويجهو واقعو پيش آيو، ٻيڙي ۾ 25 کان مٿي ماڻهو سوار هئا، وزيراعليٰ پنجاب طرفان رپورٽ طلب*
  • پي آءِ اي جا ٽشو پيپرز حجام جي دڪانن تي استعمال ٿيڻ لڳا*

ڀٽائي جي سر سامونڊي ۾ وڻجاريءِ جو درد……..عزيز ڪنگراڻي

شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي شاعري جي هر سر ۾ خيالن جي اڏام جو سرچشمو سندس مشاهدو ۽ مطالعو آهي. ڀٽائي فطرت ۽ قدرت جا لقاءُ گهرائي سان پُرجهيا. درياهه جي دهشتن ۽ سمنڊ جي اونهاين کان وٺي، ڍنڍن، ڍورن، تراين، جبلن، ماڻهن، ماحول، سماج، سماجي قدرن، ريتن رسمن، موسمن، ڌنڌن ۽ ٻين انيڪ شين جو باريڪ بيني سان مشاهدو ڪيو. ڀٽائي هر سماجي پهلو کي گهرائي سان پرکيو ۽ پروڙيو. سندس اظهار ۾ شين بابت مشاهدو ايڏو ته وسيع آهي جنهن جو ڪو آند نه پاند! مثال طور، ڀٽائي لوهار ۽ لوهارڪي ڪرت جو مشاهدو پنهنجي شاعري ۾ ايئن پيش ڪري ٿو، ڄڻ خود اها ڪرت ڪري چڪو هجي. ايئن هر موضوع بابت سندس مشاهدو سانوڻ ۾ مهراڻ جيان موجزن آهي. انهي ڳوڙهي مشاهدي يا پرک ۽ پروڙ جي آڌار تي هن عظيم شاعر نه صرف سنڌي سماج جي نقش نگاري ڪئي، پر ترجماني به ڪئي، ته ان ۾ آفاقي ۽ عالمگير سوچ پڻ سمائي. ڀٽائي انهي اڻ مئي مشاهداتي سگهه سان اظهار وسيلي هر دور ۾ سنڌي سماج ۾ ساهه کڻندڙ ماڻهن جي احساسن جو عڪاس بڻجي ويو.
ڀٽائي جي مشاهدي جي ڳوڙهائپ جو ساگر سندس شاعري ۾ رائج ڪهاڻين ۽ انهن جي ڪردارن جي روپ ۾ به ڇوليون هڻندي نظر ايندو. اهي ڪردار يا ته غريب، ستايل، جاکوڙي يا عام ماڻهو آهن يا وري اهڙا ڪردار ڳاتائين جيڪي عام ماڻهوءَ جا حامي، ڀرجهلا يا آدرشي رهيا ۽ عوام ۾ مثبت پهلو جي حوالي سان مقبول رهيا. ڀٽائي انهن ڪردارن ۽ ڪهاڻين کي ڳاتو يا اهميت ڏني، جيڪي ڪنهن نه ڪنهن ريت عام عوام سان سلهاڙيل رهيا. ڀٽائي انهن ڪهاڻين يا ڪردارن جي ڪردار نگاري جي نسبت سان سنڌي سماج ۽ انسان ذات جي ترجماني ڪئي جيڪي سنڌ سان لاڳاپيل هئا. انهن ڪردارن ۾ سر سامونڊي جي وڻجارِي جو به ڪردار چئي سگهجي ٿو جنهن جي درد ۽ ڀوڳنا کي ڀٽائي پنهنجي شعر جو موضوع بڻائي ان کي لازوال ڪردار بڻائي ڇڏيو. وڻجارِيءَ جو درد ايئن پيش ڪيو اٿائين ڄڻ ڀٽائي جو پنهنجو درد هجي ۽ اهو ڄڻ سنڌي سماج جو سور هجي. ماضي، حال ۽ مستقبل ۾ هر ان وڻجاريءَ جو درد هجي جنهن جو وڻجارو محبوب (ور) وڻجاريءَ (زال) کي وڇوڙي جي آڳ ۾ اڇلي روزيءَ سانگي سمنڊ جون لهرون لتاڙي سمنڊ پار ويل هجي. اڄ به سندس اظهار سڄر ۽ تازو محسوس ٿئي ٿو.
سر سامونڊي ۾ وڻجاريءَ جي ويڳ ۽ ويراڳ جي نسبت سان ڀٽائي تڏهوڪي زماني ۾ دنيا سان سنڌ جي واپار ۽ موسمن جو بيان پڻ ڪيو آهي. ڀٽائي مهراڻ يا سنڌ جي موتين جي دنيا سان عروج تي ٿيندڙ واپار جو ذڪر ڪندي سنڌ جي پرڏيهه سان واپاري لاڳاپن جا چٽ پڻ چٽيا آهن. سنڌ جي پرڏيهه سان واپار جي ڳالهه ڪندي سر سامونڊي ۾ ڀٽائي لنڪا (سريلنڪا) سان سنڌ جي واپاري لاڳاپن جو خاص ذڪر ڪيو آهي.
لنڪا لنڪا ڪن، لئه لنڪا جي اوهريا
يا
سامونڊي سائو، لنڪا لوپي آئيا

سر سامونڊي ۾ ڀٽائي وڻجاريءَ جي ڏکويل احساسن جي ترجماني وقت سنڌ جي وڻج واپار ۽ ان لاءِ پرڏيهه ويندڙ وڻجارن، ٻيڙن، غورابن، سڙھن وغيره جو ذڪر به ڪيو آهي. سر سامونڊي ۾ سمنڊ وسيلي سنڌ جي واپار ۽ واپار لاءِ ويندڙ وڻجارن جي نسبت سان وڻجارڪي ڪرت ۽ ان ۾ سندن مصروفيتن ۽ سندن زندگي کي پيش ايندڙ خطرن ۽ تڪليفن کي به اجاگر ڪيو آهي. وڻجارا واپس پهچندا مس هئا ته وري سفر جو سعيو ڪندا هئا. روڪڻ سان به نه رڪجندا هئا. ويندا هئا ته ورڻ ۾ وقت لڳائيندا هئا. ان ڪري سندن گهر واريون يا وڻجاريون کين روڪينديون هيون پر اهي نه رڪندا هئا ته وڻجاريون سندن ماءُ کي کين پلڻ يا روڪڻ جون دانهون ڏينديون هيون. ڇو ته وڻجارا ويندا هئا ته ورڻ ۾ ڏينهن لائيندا هئا ۽ وڻجاريون الڪن جي ڄار ۾ ڦٿڪنديون هيون. جيستائين واءُ سڻائو نه لڳندو هو، تيستائين سندن ٻيڙا اچڻ لاءِ روانا نه ٿيندا هئا. خاص طور واپسي ۾ مهينن جا مهينا لڳي ويندا هئا. ڇو ته جنهن طرف کين وڃڻو هوندو هو انهيءَ طرف واءُ گهلندو هو ته سفر تي اسهندا هئا. سنڌي ٻوليءَ ۾ واءُ سڻائو ورڻ وارو محاورو به ان پسمنظر ۾ رائج ٿيل آهي. وڻجارا دير ڪندا هئا ته سندن زندگي خطري ۾ هجڻ جو احساس اڀرندو هو. وڻجاريون تڙ پوڄينديون هيون. مطلب سندن وهون معنيٰ زالون باسون باسينديون يا دعائون گهرنديون هيون، ته شال سندن ور خيريت ۽ سلامتي سان واپس موٽن. جن جا ور موٽندا هئا سي خوش ٿينديون هيون ۽ جن جا نه موٽندا هئا سي سيڪارا يا شوڪارا ڀرينديون هيون. ڀٽائي انهيءَ صورتحال کي وڻجارِيءَ جي واتان چورائي ٿو:
وڻجاري جي ماءُ، وڻجارو نه پلئين
***
اڃا آئين ڪالهه، پڻ ٿو سفر سنبهين!
***
سامونڊين سائين، واءُ سڻائو وارئين.
***
اڀيون تڙ پوڄين، وڻجارن جون وَهُون
***
سي ئي ٿيون مرڪن، جنين سندا آئيا
***
اڀرن سيڪارا، پسيو ور ٻين جا

ڀٽائي موسمن جي مشاهدي کي به سر سامونڊي ۾ ڀرپور نموني پيش ڪيو آهي. گربخشاڻي موجب “سامونڊي يا وڻجارا واهوندي يعني بسنت بهار جي موسم ۾ ورندا هئا ۽ اتر لڳندو هو ته وڻج سانگي سفر تي اسهندا هئا”. ان مان لڳي ٿو ته وڻجارا سڄو سيارو نه ايندا هئا ۽ اوسيئڙي ۽ اڪير ۾ وڻجارن جون ونيون ٿڌا ساهه ڀري سڄڻن کي سارينديون هيون. وڻجارين جو سڄو سيارو ور لاءِ واجھائيندي گذرندو هو. بهر حال، موسمن جي نسبت سان وڻجارن لاءِ وڻجارين جي ڪيفيتن جي عڪاسي ۾ ڀٽائي ڪمال کي ڇهيو آهي. خاص طور سياري جي موسم ۾ وڻجارين جي هيڪلائي ۽ ور بنا سياري جي مند گھارڻ ويل سندن جذبن کي ڳائي ڀٽائي هر دور ۾ هر دل جو ترجمان بڻجي ويو.

لڳي اتر آهريا، واهوندي ورن
***
لڳي اتر هير، سامونڊين سڙهه سنباهيا
***
سر نسريا پاند، اتر لڳا آءُ پرين
***
ڏٺي ڏياري، سامونڊين سڙهه سنباهيا

هتي واضح ڪرڻ ضروري آهي ته ڀٽائي موسمن جي لحاظ کان ٻين موسمن جو ذڪر ان ڪري نه ڪيو آهي جو وڻجارا سياري ۾ ويندا هئا ۽ چوماسي هوائن کان اڳ واھوندن ۾ ورندا هئا. سندن سفر 2 موسمن سان منسلڪ هو، تڏهن سر سامونڊي ۾ 2 موسمن جو ئي بيان شامل آهي ته وڻجارا سياري اسهندا هئا ۽ واهوندي ۾ ورندا هئا. تنهنڪري هن سر ۾ ڀٽائي صرف سياري ۽ بهار جو ذڪر ڪيو آهي ۽ وڻجارن جي ڪرت ۽ انهي ڪرت ۾ لڳندڙ وقت جي حوالي سان ڀٽائي پاڻ وڻجاريءَ بڻجي ويل لڳي ٿو. سر سامونڊي ۾ وڻجاري جي جذبن جي اپٽار مختلف پهلوئن کان شامل آهي. ڪٿي ور سان مخاطب آهي. ڪٿي وڻجاري جي ماءُ سان هم ڪلام آهي، ته ڪٿي وڻجاري ڪانڌ سان هم ڪلام آهي. ڪٿي ايلاز ۽ منٿ ڪندي معلوم ٿيندي، ته ڪٿي گهر واري کي ڏوراپا ڏئي ٿي ته شل اهو واپار وارو ڌنڌو تون ڇڏين يا توکان وسري وڃي يا جي خبر هجي ها ته وڻجارو آهين ۽ سدائين پرڏيهه رهندڙ آهين ته توسان شادي ئي نه ڪريان ها:

وڃئي وسري شال، جو تون سودو سکيو
***
جي تون وڻجارو ڪانڌ، ته مون هڏ مَ لائون لڌيون

سر سامونڊي ۾ ڀٽائي وڻجاريءَ جو سمورو درد هڪ بيت ۾ سمائي ڇڏيو آهي. جڏھن سياري ۾ به وڻجاريءَ جو جوڀن انتظار جي گرميءَ ۾ برف جيان رجي ٿو، ته تڙپڻ لڳي ٿي. جوڀن کي اڪيلائي جي آڳ ۾ پڄرندي محسوس ڪري ٿي ۽ اڪنڊ اڪير جو ڪلوڙو ڪلين ۾ پويس ٿو ته پنهنجي ماءُ سان ڏوراپي جي انداز ۾ مخاطب ٿئي ٿي:

سي ئي جوڀن ڏينهن، جڏهن سڄڻ سفر هليا
رئان رهڻ نه سپرين، آيل ڪريان ڪيئنءَ،
مونکي چاڙهي چيءَ، ويو وڻجارو اوهري

This entry was posted in Rachna. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *