تازا ترين
  • *ڪراچي: سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز اڄ به بند، سڀاڻي 8 وڳي کوليون وينديون *هفتي ۾ 4 ڏينهن گيس پريشر گهٽ ڄاڻائي سي اين جي اسٽيشنز بند ڪيون پيون وڃن *صرف سنڌ ۾ سي اين جي اسٽيشنز مالڪن کي پريشان ڪيو پيو وڃي: پرشوتم لال *
  • *خيرپور: عورت سان مبينا طور اجتماعي زيادتي ۽ تشدد، اين سي داخل، وارثن جو احتجاج *شادي شده عورت مومل شيخ کي ٽن ٻارڙن سميت اغوا ڪري ڏاڍائي جو نشانو بڻايو ويو: وارث *5جوابدارن اغوا ڪري زيادتي ڪرڻ سان گڏ تشدد ڪيو: متاثر ناري *جوابدارن خلاف سوڀو ديرو ٿاڻي تي اين سي داخل، وارثن جو جوابدارن جي گرفتاري لاءِ احتجاجي مظاهرو*
  • *آواران ۾ سڪيورٽي فورسز جي ڪارروائي، 4 دهشتگرد مارجي ويا: آءِ ايس پي آر *آپريشن دوران دهشتگردن جا ٺڪاڻا تباهه، وڏي انگ ۾ هٿيار هٿ ڪيا ويا: آءِ ايس پي آر*
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *گمبٽ:16 ڏينهن اڳ مبينا طور اغوا ٿي ويل ٻن عورتن ۽ 2 ٻارڙن کي پوليس بازياب ڪرائي ورتو *حنا ۽ نگينا خاتون سميت ٻن ٻارڙن کي باءِ پاس تان بازياب ڪرايو: پوليس *16 ڏينهن اڳ ٽن جوابدارن هٿيارن جي زور تي ٻن عورتن ۽ ٻن ٻارڙن کي اغوا ڪيو هو: پوليس *بازياب ڪرايل عورتون ۽ ٻار عدالت ۾ پيش، بيان بعد وارثن حوالي *
  • *ڏڪاريل ڏيهه ٿرپارڪر ۾ برساتن بعد هرطرف ساوڪ، ميوا توڙي ڀاڄيون ٿيڻ بعد مارڪيٽ پهچي ويون *گدرا، ڇانهيا، مهيا، چڀڙ ۽ ٻيون ڀاڄيون توڙي ميوا مختلف شهرن جي مارڪيٽن ۾ وڪرو *روڊن تي اسٽال لڳائي ڀاڄيون ۽ ميوا وڪرو، ماروئڙن ۾ خوشي واري لهر *
  • *پيرجوڳوٺ: ٻه ڏينهن اڳ مڙس ۽ ڏيرن هٿان تشدد ۽ تذليل جو نشانو بڻايل عورت سيشن ڪورٽ خيرپور ۾ پيش *تشدد جي مبينا الزام ۾ گرفتار مڙس زال کان معافي وٺڻ بعد عورت جو عدالت ۾ مڙس سان رهڻ جو بيان *عدالت پاران ناري منيران راهوجو کي مڙس عبدالحليم راهوجو جي حوالي ڪري ڇڏيو *
  • *ڏهرڪي:قتل ٿي ويل عنايت شاهه جو لاش قومي شاهراهه تي رکي ڌرڻو، ٽريفڪ معطل *نئون ڪوٽ بس اسٽاپ وٽ ڌرڻي سبب ٻنهي طرفن کان ايندڙ ويندڙ ٽريفڪ معطل *جوابدارن جو پتو لڳائي ورتو آھي، گرفتاي لاءِ پوليس رواني ٿي ويئي آھي: پوليس جي خاطري*
  • *ڀان سيدآباد ۾ بدامني خلاف شهرين پاران جي احتجاجي ريلي ڪڍي وئي *شهر ۾ ڦورن ۽ چورن جو راڄ قائم آهي، پوليس ڏوهارين خلاف ڪارروائي نه پئي ڪري: احتجاج ڪندڙ *
  • *ڪڙيو گهنور ۾ ٻوڏ متاثرن جي واهر نه ٿي، سنڌياڻي تحريڪ طرفان حيدرآباد روڊ تي ڌرڻو *کليل آسمان هيٺ ويٺل آهيون، ٽينٽ ۽ کاڌي پيتي سميت صحت جي سهولت فراهم ڪئي وڃي: ٻوڏ متاثرن جو مطالبو *
  • *گهوٽڪي: عدالت پاران سبزي منڊي ۾ قائم وڪلين جون آفيسون خالي ڪرائڻ واري فيصلي خلاف اسٽي آرڊر جاري *عدالت پاران اسٽي آرڊر جاري ڪرڻ بعد وڪيلن پاران ڊسٽرڪٽ بار ۾ مٺائي ورهائي *عدالت وڪيلن جي حق ۾ اسٽي جاري ڪري وڪيلن سان انصاف ڪيو آهي: وڪيل اڳواڻ *
  • *ڏهرڪي ڀرسان ننڊ پيل ڳوٺاڻو قتل، پوليس واقعي جي جاچ شروع ڪري ڇڏي *ڳوٺ نئون ڪوٽ ۾ اڻڄاتل جوابدار 45سالن جي عنايت علي شاهه جو ڳلو ڪپي فرار ٿي ويا *زخمي حالت ۾ عنايت علي شاهه کي وارث رحيم يار خان اسپتال کڻي ويا جتي هن دم ڏنو *
  • *پي ٽي آءِ سينيٽر اورنگزيب اورڪزئي پاران بني گالا ۾ سرڪاري زمين تي قبضي جو انڪشاف *سي ڊي اي ۽ ايم سي آءِ قبضي واري رپورٽ اسلام آباد هاءِ ڪورٽ ۾ جمع ڪرائي ڇڏي *عدالت پاران سرڪاري ايراضي تي قبضو ڪندڙ سينيٽر ۽ سي ڊي اي آفيسرن خلاف ڪارروائي جو حڪم*
  • *ڪنري ڀرسان گھر جي ڀت ڪرڻ سبب معصوم نينگر دٻجي فوت ٿي ويو *ڳوٺ رامچند ڪولھي ۾ ڀت ڪرڻ سبب11 ورھين جو نينگر لڇمڻ پٽ گلاب ڪولھي دٻجي ويو *نينگر کي ڳڻتي جوڳي حالت ۾ حيدرآباد نيو پئي ويو ته هن رستي ۾ ئي دم ڏئي ڇڏيو*
  • *لاڙڪاڻو: 10 کان مٿي مختلف ڳوٺن جي بجلي گذريل ڪيترن مھينن کان بند، ڳوٺاڻن جو ٽائر ساڙي احتجاج *ٻلھڙجي، بگي ٻنڊي، گاجي ديرو ۽ وڏي وھڻي سميت مختلف ڳوٺن جي رهواسين جو ايئرپورٽ روڊ بند ڪري احتجاج *بلن جي ادائگي باوجود رشوت طلب ڪئي وڃي ٿي، نه ڏيڻ جي صورت ۾ بجلي بند ڪئي وئي آهي : ڳوٺاڻا *

پنج تنتر … عتيق انور صديقي/ڊاڪٽر نواز علي شوق

هندوستاني قصن ۽ ڪهاڻين ۾ ويدن، رامائڻ ۽ مهاڀارت کانپوءِ انتهائي اهم ڪتابن ۾ پنج تنتر کي سڀ کان وڌيڪ اهميت حاصل آهي، چيو وڃي ٿو ته ٽئين ۽ چوٿين صدي عيسوي ۾ ڪجهه ڪهاڻيون هڪ قلمي نسخي جي صورت ۾ مرتب ڪيون ويون جن کي ان دور جي ٻن مشهور دانشورن شام ۽ ويدپائي ڪتابي صورت ۾ آندو جيڪي زبان ۽ ادب جا وڏا عالم هئا. تاريخ جي مطالعي مان معلوم ٿئي ٿو ته ان زماني ۾ ايران جو بادشاهه نوشيروان هو کيس جڏهن ان ڪتاب جي ادبي، ثقافتي ۽ اخلاقي اهميت جي ڄاڻ ملي ته هن هندوستان جي گپتا راجا کي پنج تنتر جو نسخو موڪلڻ جي فرمائش ڪئي، ته جيئن اهڙي اهم ڪتاب جو فارسي زبان ۾ ترجمو ڪرايو وڃي، اصل ۾ پنج تنترهڪ اهڙو نادر نسخو آهي جنهن ۾ ننڍيون ننڍيون ڪهاڻيون جانورن جي واتان گفتگو جي صورت ۾ چورايون ويون آهن. اهي ڪهاڻيون هونئن ته پکين ۽ جانورن جي اٿڻي ويهڻي ۽ سندن ڪردار جي آڌار ترتيب ڏنيون ويون آهن پر اهي غيرانساني ڪردار انسانن وانگر سوچن، سمجهن ۽ ڳالهائين ٿا. اهي ڪهاڻيون ظاهر ۾ ته پکين ۽ جانورن جون آهن پر اندروني طور پنج تنتر ۾ هڪ آکاڻي ۾ ڪمي ۽ سهي جي ڊوڙ جو مقابلو ڏيکاريو ويو آهي، ڪمي سهي کي چيو ته مان توکان اڳ مقرر هنڌ تي پهچي ويندس، سهي چيس ته تون مون سان مقابلو نه ٿي ڪري سگهين تون اڃان ٿورو اڳتي وڌندين ته مان منزل تي پهچي ويندس نيٺ مقابلو ٿيو،
سهي کي غرور هو ته هي ڪمي مون سان ڪهڙو مقابلو ڪري سگهندي، وٺي زور سان ڀڳو ٿورو اڳتي وڃي ڏٺائين ته ڪمي گهڻو پٺتي آهي ۽ هو هوريان هوريان رڙهي رهي آهي، تنهنڪري سوچيائين ته ڇونه ڪجهه دير آرام ڪري وٺان، نتيجو اهو نڪتو جو ڪمي لڳاتار هلندي رهي ۽ سهي کان اڳ منزل تي پهچي وئي، سهو ستو رهيو، اهڙي ريت ڪمي بازي کٽي وئي، ان ڪهاڻي مان اها نصيحت ملي ٿي ته غرور نه ڪرڻ کپي، ڪنهن کي به گهٽ نه ڄاڻڻ گهرجي ۽ دشمن کي ڪڏهن به ڪمزور نه سمجهڻ گهرجي.
پنج تنتر سڀ کان پهرين گپتا دور حڪومت ۾ سنسڪرت زبان جي ذريعي برهمي رسم الخط ۾ وڻ جي ڇوڏي تي لکيو ويو، ان کان هڪدم پوءِ پالي ۽ پراڪرت زبانن ۾ ان جو آسان ۽ عام فهم ترجمو ڪيو ويو، ان ڪتاب جي مقبوليت ڏسي ايران جي بادشاهه نوشيروان چوٿين صدي جي آخر ۾ پنهنجو هڪ سفير بازر ديا هندوستان موڪلي پنج تنتر جو نسخو گهرائي ورتو پر نوشيروان جي اوچتي موت سبب يزدگرد بادشاهه ان جو فارسي زبان ۾ ترجمو ڪرايو ۽ ان جو نالو انوار سهيلي رکيو ويو. ايران ۾ به پنج تنتر (انوار سهيلي) کي تمام گهڻي اهميت ۽ مقبوليت حاصل ٿي. هڪ شخص پڙهندو هو ٻيا ٻڌندا هئا اهڙي ريت اهي آکاڻيون ماڻهن جي وندر ۽ ورونهن جو سبب به بڻيون جيئن ته انهن ۾ ڪيتريون ئي نصيحتون ۽ اخلاقي سبق سمايل آهن، تنهنڪري ماڻهو وڏي شوق سان اهي ڪهاڻيون پڙهندا ۽ ٻڌنڌا رهيا خود يزدگرد بادشاهه جو چوڻ آهي ته انهن ڪهاڻين ۾ وڏي هدايت ۽ نصيحت سمايل آهي تنهنڪري اهي شاهڪار جو درجو رکن ٿيون.
اٺين صدي جي وچ ڌاري عباسي خليفي المنصور جي زماني ۾ پنج تنتر کي عرب ملڪن ۾ خاص اهميت حاصل هئي، بغداد ۾ ان ڪتاب جو عربي زبان ۾ ترجمو ڪيو ويو جنهن کي ڪليله ودهنه جو عنوان ڏنو ويو. ڪليله ۽ دهنه هن ڪتاب جي هڪ ڪهاڻي جا ٻه اهم ڪردار آهن. جيڪي هونئن ته هڪ جانور گدڙ جا نالا آهن پر انهن جي مڪالمن ۾ انسان جي اندر حسد، بغض نفرت ۽ ڪوڙ آهي، ان طرف وڏي خوبصورتي سان اشارو ڪيو ويو آهي. قديم هندوستان جي تاريخ ۾ جڏهن گپتا دور جو ذڪر ٿيندو آهي ته ان زماني جي آرٽ ، فنون لطيفه ۽ قلمي نسخن جي ذڪر سان گڏ وڏي فخر سان پنج تنتر جي نسخي جو تفصيل سان ذڪر ڪيو ويندو آهي هن ڪتاب جو اصل نسخو ته هينئر ڪٿي به نه آهي پر راجپوت دور ۾ نائين ۽ ڏهين صدي عيسوي جي دوران ان جا ڪيترائي نسخا نقل ڪري تيار ڪيا ويا جيڪي وڻ جي ڇوڏن تي سنسڪرت ۽ ناگوري رسم الخط ۾ نقل ڪيا پيا پر گهڻي وقت گذرڻ سبب انهن ۾ اصليت نه رهي هر ڪاتب پنهنجي طرفان به ان ۾ ڪجهه هيراڦيري ڪئي، ڪي نيون ڪهاڻيون ٺاهي ان ۾ شامل ڪيون، اهوئي سبب آهي جو ڏهين صدي ۾ لکيل هندوستاني نسخن ۽ بغداد واري عربي نسخي ڪليله ودهنه ۾ ڪٿي ڪٿي فرق نظر اچي ٿو.
ايران ۽ عرب ملڪن ۾ هر دور ۾ پنج تنتر جا عربي فارسي نسخا نقل ٿيندا رهيا جن کي عرب ۾ ڪليله ودهنه ۽ ايران ۾ انوار سهيلي سڏيو ويو، هندوستان ۾ مغليه بادشاهه جلال الدين محمد اڪبر کي اهو ڪتاب پسند هو بادشاهه جي فرمائش تي سڄي دنيا مان پنج تنتر جا مختلف زبانن ۾ لکيل سمورا نسخا مولانا نصرالله مصطفيٰ ۽ ملا ڪاشفي جي حوالي ڪيا ويا جن 1570 ع ۾ ان جو هڪ معتبر ۽ مستند نسخو تيار ڪيو، اڪبري دور جي ان پنج تنتر جي اها هڪ خاص خوبي آهي ته اهو باتصوير آهي ان جو هڪ قلمي نسخو اڄ به لنڊن يونيورسٽي جي اورينٽل اسٽڊيز ڪيلڪشن ۾ محفوظ آهي. پنج تنتر جو هڪ ٻيو فارسي نسخو اڪبر جي دور ۾ لکرايو ويو، جيڪو ابوالفضل ترتيب ڏنو هو اهو نسخو غالبن 1588 ۾ تيار ڪيو ويو هو ان نسخي جي اها خصوصيت آهي ته ابوالفضل ان ۾ قصا، ماحول، جانورن ۽ پکين جا نالا مقامي مزاج جي لحاظ سان رکيا آهن، هو وڏو عالم هو هن آزاد ترجمي جي صورت ۾ پنهنجي فڪري تخيل کان ڪم ورتو آهي، اهو نسخو عيار دانش جي نالي سان هند ۽ سنڌ ۾ مشهور آهي، اهو نسخو به باتصوير آهي ۽ فن مصوري سان سينگاريو ويو آهي، اهو نسخو ٻين نسخن کان انڪري منفرد آهي جو متن پڙهڻ کانسواءِ تصويرن جي ذريعي ڪهاڻي سمجهه ۾ اچي ويندي.
پنج تنتر کي تاريخي حيثيت کان علاوا ادبي لحاظ سان به وڏي اهميت حاصل آهي، ڇاڪاڻ ته هي اهو پهريون ڪتاب آهي جيڪو مذهبي خيالن، هندو ديومالا يا ٻين ڪهاڻين کان الڳ سيڪيولر ادب طور پهريون ڀيرو هندوستان جي سرزمين تي نروار ٿيو ۽ چوٿين صدي عيسوي ۾ اتر هندوستان جي علائقي ۾ پنج تنتر کي نه فقط ادبي، ثقافتي ۽ ڪتابي اهميت ملي پر اهو فنون لطيفه کي فروغ ڏيڻ ۾ پڻ ڪافي مددگار ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته پٿرن تي ٺهيل پکين ۽ جانورن جون تصويرون پنج تنتر ڪتاب مان ورتل آهن. هي ڪتاب هڪ اهڙو قديمي نسخو آهي جنهن کي نه صرف تاريخي اهميت حاصل آهي پر ان جون ڪهاڻيون اخلاقيات، انسان دوستي، ڀائيچاري ۽ نصيحت جو پيغام پڻ ڏين ٿيون.

This entry was posted in Feature Story. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *