تازا ترين
  • *ڪراچي: وڏي وزير مراد علي شاهه شير شاهه ۾عمارت ڪرڻ واري واقعي جو نوٽيس ورتو *وڏي وزير پاران ڪمشنر ڪراچي کي فوري طور انتظاميه کي متحرڪ ڪرڻ جي هدايت *ڪوشش ڪئي وڃي ته سمورن مزدورن جون حياتيون بچايون وڃن: وڏو وزير مراد علي شاهه*
  • *ٽنڊو غلام حيدر جي مختلف علائقن مان برسات ۽ گهارن جو پاڻي نيڪال نه ٿيو، رهواسي عذاب ۾ مبتلا *مويا نظرپور، ڏندو، حاجي صوڀو خان چانڊيو سميت 8 يوسيز جي ڪيترن ئي ڳوٺن ۾ پاڻي بيٺل پاڻي نيڪال نه ٿيڻ سبب مليريا، گيسٽرو ۽ ٻين بيماريون منهن ڪڍيو، ڪيترائي ڳوٺاڻا اسپتال ڀيڙا*
  • *سپريم ڪورٽ ۾ ذهني مريض قيدي جي موت واري سزا روڪڻ لاءِ اپيل تي ٻڌڻي *عدالت جوابدار غلام عباس جي طبي چڪاس لاءِ ميڊيڪل بورڊ جوڙي ڇڏيو *ميڊيڪل بورڊ کي طبي چڪاس ڪري ٽن هفتن اندر رپورٽ پيش ڪرڻ جو حڪم*
  • *ٽنڊو غلام حيدر ۾ ڳوٺاڻن جو برساتي پاڻي نيڪال نه ٿيڻ تي ٻارڙن کي پوليو جا ڦڙا پيئارڻ کان انڪار *ڳوٺ مير محمد لاشاري جي رهواسين برساتي پاڻي نيڪال نه ٿيڻ خلاف احتجاج ڪيو *ڳوٺ مان پاڻي نيڪال ڪرايو وڃي ٻي صورت ۾ ٻارڙن کي پوليو جا ڦڙا نه پيئارينداسين: ڳوٺاڻا*
  • *ٽنڊو ڄام زرعي يونيورسٽي ۽ وٽرنري يونيورسٽي سڪرنڊ ۾ وقتي وائيس چانسلرز جي مقرري *پروفيسر ڊاڪٽر ظهير الدين ميراڻي زرعي يونيورسٽي ٽنڊو ڄام جو وقتي وائيس چانسلر مقرر *احمد سلطان جتوئي وٽرنري يونيورسٽي سڪرنڊ جو وقتي وائيس چانسلر مقرر، نوٽيفڪيشن جاري*
  • *آصف زرداري ۽ نواز شريف هڪ ٻئي تي الزام لڳائيندا رهيا هاڻي گڏ ويٺا آھن: خرم شير زمان *بلاول جي تقرير مان لڳي پيو ته پاڪستان خلاف تحريڪ هلائڻ وڃن پيا: خرم شيرزمان *جيڪڏھن کين تحريڪ هلائڻي آھي ته ڪراچي ۽ لاڙڪاڻي کان شروع ڇو نٿا ڪن: خرم شير زمان*
  • *ڪراچي: دهشتگردي ٽوڙ عدالت ۾ انسپيڪٽر ناصر الحسن جي ٽارگيٽ ڪلنگ بابت ڪيس تي ٻڌڻي *ڏوهه ثابت نه ٿيڻ تي عدالت 5 جوابدارن کي بري ڪري ڇڏيو *اکين ڏٺن شاهدن جي تڪراري بيان جي ڪري ڏوهه ثابت نه ٿي سگهيو آهي: پوليس *
  • * ڪراچي: ميٽرڪ بورڊ شاگردن جي امتحان جا نتيجا پڌرا ڪري ڇڏيا *ڪراچي: ميٽرڪ بورڊ سائنس گروپ جي نتيجن جو اعلان ڪري ڇڏيو *ڪراچي: هڪ لک 68 هزار 880 شاگرد امتحان ۾ ڪامياب قرار*
  • *ڪشمور ويجهو سڱاوتي تڪرار تان هٿياربندن جي فائرنگ ۾ نوجوان قتل، واٽهڙو پيرسن زخمي *هٿياربندن جي فائرنگ ۾ عيد گاهه واسي علي گل سولنگي ۽ واٽھڙو پيرسن شاھمور خالدي زخمي ٿي پيا *زخمي سول اسپتال منتقل، نوجوان کي رحيم يار خان نيو پئي ويو ته رستي ۾ دم ڌڻي حوالي ڪيائين *مورزادو جکراڻي ۽ ڏاڏو جکراڻي نوجوان کي قتل ڪيو، قاتل گرفتار ڪري انصاف ڪيو وڃي: وارث *
  • *محرابپور ويجهو نوجوان بجلي جو ڪرنٽ لڳڻ سبب فوت *ڳوٺ ولي آباد ۾ علي ولد رمضان آرائين پکي مان ڪرنٽ لڳڻ سبب فوت ٿي ويو *
  • *سپريم ڪورٽ ۾ سرڪاري زمين تي پيٽرول پمپس ليز تي ڏيڻ بابت پاڻمرادو نوٽيس تي ٻڌڻي *عدالت ڪمشنر فيصل آباد پاران پيش ڪيل رپورٽ رد ڪري ڇڏي *سپريم ڪورٽ پاران ايندڙ ٻڌڻي تي ڪمشنر فيصل آباد کي ذاتي حيثيت ۾ پيش ٿيڻ جو حڪم *حڪم تي عمل نه ٿيو ته ڪمشنر ۽ اسسٽنٽ ڪمشنر ٻئي جيل ويندا: سپريم ڪورٽ*
  • *سڪرنڊ ۾ آل پارٽيز الائينس جي سڏ تي بجلي جي اڻ اعلانيل لوڊشيڊنگ خلاف احتجاجي ريلي *مظاهرين صحافي چوڪ کان ريلي ڪڍي حيسڪو آفيس جي گيٽ آڏو ڌرڻو هنيو، ڇتي نعريبازي *سڪرنڊ ۽ ڀرپاسي ۾ 16کان18 ڪلاڪ بجلي جي لوڊشيڊنگ ڪئي پئي وڃي: مظاهرين *
  • *ڪراچي: سهراب ڳوٺ وٽ پوليس ۽ ڏوهارين وچ ۾ مبينا مقابلو، 2 ڦورو زخمي حالت ۾ گرفتار *موٽر سائيڪل تي سوار ٽن جوابدارن ڦر جي ڪوشش ڪئي ته پوليس پهتي: پوليس *مقابلي ۾ زخمي ٿيل ڦورو فيروز اسپتال ۾ علاج دوران فوت ٿي ويو: پوليس *
  • *ڪراچي: شرافي ڳوٺ ۾ نجي ڪمپني جي لاڪرز مان چوري ڪندڙ جوابدار گرفتار *جوابدار لاڪرز ٽوڙي نجي ڪمپني جا 6 لک رپيا چوري ڪيا هئا: پوليس *سي سي ٽي وي فوٽيجز ۾ هڪ جوابدار ڪمپني اندر نظر آيو آهي: پوليس*
  • *رائونتي ۾ ڳوٺاڻن جو بنيادي سهولتن جي کوٽ خلاف احتجاجي ريلي، ڌرڻو *مختلف ڳوٺن جي رهواسين احتجاجي ريلي ڪڍي اي سي آفيس اوٻاوڙو آڏو ڌرڻو هنيو، نعريبازي *ڳوٺن ۾ اسڪول، پڪن روڊن ۽ اسپتال جهڙي جهڙي ڪا به سهولت نه آهي: ڳوٺاڻا*

موجوده سنڌي ناول جا فني مسئلا …اڪبر لغاري

پهرين سنڌي ناول، تعداد ۾ ته گھٽ هئا پر فني لحاظ کان ڪافي پختا هئا. اڪيهين صدي جي شروع ٿيڻ سان ناول لکجڻ ۾ تيزي اچي ويئي ۽ کوڙ سارا ناول مارڪيٽ ۾ اچي ويا. جتي هيترا ناول ڏسي خوشي ٿي، انهن کي پڙهڻ کان پوءِ اها مايوسي به ٿي ته ناول جي کوٽ کي پورو ڪرڻ لاءِ  مقدار تي وڌيڪ ۽ معيار تي گھٽ توجهه ڏني وئي آهي. اڄڪلهه لکجندڙ، سنڌي ناول جا ڪجه مسئلا هن ريت آهن؛  
پروف ۽ ايڊيٽنگ:
ناول پڙهندڙ کي پهريون مسئلو اهو ٿو سامهون اچي ته، اڪثر ناولن ۾ پروف جون بيشمار چڪون هونديون آهن. ٻه چار چڪون ته در گذر ڪري سگهجن ٿيون پر چڪن جي ڀرمار پڙهڻ جو لطف غارت ڪري ڇڏيندي آهي. ساڳيو مسئلو ايڊيٽنگ سان به آهي. مونث مذڪر ۾ فرق نه ڪرڻ ۽ جملا گرامر مطابق نه لکڻ به جهڙوڪر معمول بڻجي ويو آهي. ڪيترن ئي مسودن ۾ ترتيب جو فقدان به ڏسڻ ۾ اچي ٿو يعني ڪهڙي ڳالهه پهرين چئجي ۽ ڪهڙي ڳالھه پوءِ ۽ ڪهڙي ڳالهھ بلڪل لکجي ئي نه. ڪڏهن ڪڏهن ڪا ڳالهه نه لکڻ به فن هوندوآهي.ناول يا ڪهاڻي جو مسودو هڪ اهڙي ڇڪيل رسي وانگر هوندو آهي جنهن تي بازيگر ڪرتب ڏيکاريندو آهي. جيڪڏهن رسي مڪمل طور ڇڪيل نه هوندي ته بازيگر پنهنجو توازن برقرار رکي نه سگهندو. اسان جا ڪيترائي ناول انهيءَ ڪري به توازن  وڃائي ويهندا آهن جو انهن ۾ غير ضروري، معلومات، فاضل جملا ۽ لفظ ، ڇڪيل رسي ۾ جھول پيدا ڪري وجھندا آهن. اهڙا ناول شروع ڪرڻ مهل ئي سڄاڻ پاڙهو يا نقاد، سمجهي ويندو آهي ته ليکڪ، تڪڙ کان ڪم ورتو آهي. ناول نگارن کي گھرجي ته پهريون مسودو لکي، ان کي ڪجه وقت لاءِ  پال ۾ وجھي ڇڏين ۽  ان کي  ٻيهر پڙهڻ دوران غير ضروري ۽ بي تڪا تفصيل ڪڍي، مناسب ۽ ٺهڪندڙ جملا وجهي پوءِ  ان کي حتمي شڪل ڏين. هن مسئلي کي حل ڪرڻ جي ذميداري پبلشر تي به عائد ٿئي ٿي.
جامد ۽ ڪمزور ڪردارنگاري:
ڪردار نگاري، ناول ۾ بنيادي اهميت رکي ٿي. پراڻن قصن، ڏند ڪٿائن ۽ يوناني ڊرامن ۾ مک ڪردار هيرو هوندو هو. هيرو ۾ غير معمولي قوتون ۽ صلاحيتون ڏيکاريون وينديون هيون. ناول نگاري جي جديد فن ۾ اهو محسوس ڪيو ويو ته هيرو جهڙا ڪردار، صرف انسان جي تخيل جي پيداوار آهن جيڪي پڙهندڙن يا ڏسندڙن جي فئنٽيسي جي تسڪين لاءِ  هوندا آهن جن جو حقيقي دنيا سان ڪو واسطو نه هوندو آهي. اڄ به اهڙا ڪردار لکيا وڃن پيا پر اهي يا ته ٻارن لاءِ آهن يا صرف فئنٽيسي جي تسڪين لاءِ . سپر مئن، اسپائيڊر مئن، هيري پوٽر وغيره ان جا مثال آهن. حقيقي ادب لاءِ  اهو ضروري سمجهيو ويو ته اهڙا ڪردار تخليق ڪيا وڃن جيڪي حقيقي لڳن. اهي عام ماڻهو هجن ۽ انهن ۾ عام ماڻهن واريون خوبيون ۽ خاميون هجن. پر ان سان گڏ اهو به محسوس ڪيو ويو ته ناول جا مک ڪردار، عام ڪردارن کان ٿورو مختلف ۽ بهتر هجن. ناول جي مک ڪردار کي بي باڪ، باهمٿ، قابلِ اعتماد، بهادر، مضبوط وغيره هجڻ گھرجي.  ان  کان علاوه جيڪڏهن هو حسين، ڪنهن خاص صلاحيت جو مالڪ يعني عالم يا ماهر آهي ته اهي منجهس اضافي خوبيون چئبيون. انهن خوبين مان ڪا گھٽ وڌ به ٿي سگهي ٿي پر هڪ خوبي انتهائي ضروري آهي مک ڪردار ۾. هن کي متحرڪ هجڻ گھرجي. وقت  ۽ حالتن مطابق، هن ۾ تبديل ٿيڻ جي صلاحيت هجي.
بحثن جي ڪثرت:
مصنف پنهنجي مرڪزي نقطي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ ، ڪردارن کان بحث ڪرائيندو آهي. ٿيڻ ته ائين گھرجي ته ناول ۾ بحث هجي ئي نه. ڇو ته آرٽ ۾ ڳالھ چئي ٻڌائڻ جي بجاءِ ، اهميت انهيءَ ۾ آهي ته اها ڳالھ ڪري ڏيکارجي. يعني ٻڌائڻ جي بجاءِ ڏيکارڻ گھرجي. ڪيترن ئي وڏن ناولن ۾ بحث نه هجڻ برابر هوندا آهن. انهن وٽ ڪهاڻي ۽ ان جا واقعا ايترا مربوط ۽ مضبوط آهن جو انهن ۾ ڪا وٿي ئي ڪانهي جنهن ۾ بحث داخل ڪري سگهجي. بحث کي اتي داخل ڪرڻ ضروري هوندو آهي جتي ڪا شئي ڪهاڻي جي ذريعي، ڪري ڏيکارڻ مشڪل هوندو آهي پر اهو گھٽ ۾ گھٽ هجي. مون ڪجهھ سنڌي ناول اهڙا پڙهيا آهن جن ۾ تاريخي، سياسي، سماجي ۽ ٻيا بحث، ناول ۾ تمام گھڻي جاءِ  والاريو ويٺا آهن. ڪجھ ڪردار، ڊرائنگ روم، ريسٽورنٽ، يا ڪنهن جاءِ  تي گڏ ٿين ٿا ۽ واري واري سان طويل ڊائلاگ ڳالهائين ٿا. جيڪڏهن ان مان به تسلي نٿي ٿئي، ته مصنف ڪو سيمينار ڪرائي، ڪردارن کان تقريرون ڪرائي ڇڏين ٿا ۽ رهيل ڪثر پوري ڪرڻ لاءِ ، خطن ۽ ايميلز جو سهارو وٺن ٿا. ائين هوسڄو سياسي، مذهبي، فڪري ۽ سماجي علم، انهن بحثن، ليڪچرن ۽ خطن ذريعي پڙهندڙ تائين پهچائڻ جي ڪوشش ڪن ٿا. پڙهندڙ پريشان ٿي سوچي ٿو ته ناول ڪٿي گم ٿي ويو. ان کان علاوه ڪجه ناول نگار ڪردارن کي به وچان ڪڍيو ڇڏين،  گوگل ۽ ڪتابن تان معلومات کڻي، خود ئي معلومات ڏيڻ لڳن ٿا. ائين هو پنهنجي چڱي ناول کي به وڪي پيڊيا ۾ تبديل ڪريو ڇڏين.
ڪردارن جي گفتگو ۾ يڪسانيت:

This entry was posted in Rachna. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *