تازا ترين
  • *پنوعاقل لڳ پٽڙي ڪراس ڪندڙ نينگر ٽرين جي ٽڪر ۾ فوت ٿي ويو *نينگر فاروق پٽڙي ڪراس ڪري رهيو هو ته ٽرين ٽڪر هنيو،لاش وارثن حوالي*

سُر سري- راڳ جي هڪ بيت بابت ويچار…ڊاڪٽر نواز علي شوق

اٺئي پهر اوڙاهه تي، منجهه گرهه گهاري
وس نه ويچاري، ته ڪا ماڳ ڍڪندي مُڪري
ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ ٻڌايو آهي ته،“اهو بيت گنج شريف 1207هه ۾ موجود آهي. ان کان علاوه محمد اسماعيل ڀٽي جي دستخط نسخي 1342هه ۽ ميهار فقير جي لکايل قلعي نسخي1371هه ۽ ارنسٽ ٽرمپ واري ڇاپي رسالي 1866ع ۾ پڻ موجود آهي ” ڊاڪٽر بلوچ هن بيت جون مختلف قلعي نسخن ۾ جيڪي پڙ هڻيون ڏنل آهي، سي پڻ ٻڌايون آهن. جيڪي هيٺ ڏجن ٿيون.
پهرين سٽ: اٺئي پهر اوڙاهه تي، منجهه گهر ءَ گهاري
اٺئي پهر اوڙاهه تي، منجهه گڙئو نهاري
ٻي سٽ: وس نه ويچاري، ته ڪا ماڳ ڍڪندي مُڪري
وس نه ويچاري، ته ڪا ماڳ ڍوڪائي مُڪري
(ڏسو شاهه جو رسالو. شاهه جو ڪلام جلد ٻيو(ڇاپو پهريون)ص-355 ڀٽ شاهه ثقافتي مرڪز سن 1992ع
ان مان معلوم ٿيو ته مختلف رسالن ۾ بيت جي پهرين سٽ ۾ آيل لفظ “گرهه” مختلف نمونن ۾ لکيل آهي، باقي ٻين لفظن ۾ ڪا خاص تبديلي نه آهي. صرف هڪ رسالي ۾ “گهاري” بجاءِ “نهاري” لکيل آهي. ٻي سٽ ۾ به فقط هڪ قلمي رسالي ۾ لفظ ڍوڪندي” بجاءِ “ڍوڪائي” لکيل آهي. ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ اهو لفظ“گرهه” لکيو آهي ، ان بيت جي سٽ وار معنيٰ هن ريت ڏني آهي.
گرهه- ( ف. گريه) منجهه گرهه- گريي ۾ ، اوسيڙي ۾، الڪي ۾ گهاري- گذاري-ماڳ ڍڪندي- ماڳ تي پنهچندي بندر تي سلامت پهچندي.
(ڏسو شاهه جو رسالو. شاهه جو ڪلام جلد ٻيون ڇاپو پهريون ص 355
ڊاڪٽر بلوچ گرهه گرهه لفظ کي شايد فارسي لفظ “گريه” جي بگڙيل صورت سمجهيو آهي. گريه جي معنيٰ روئڻ پٽڻ به آهي. ٻيا جيڪي ڇپيل رسالا آهن. تن ۾ شارحن پنهنجي علم ۽ عقل جي آڌار تي پڙهڻيون ڏنيون آهن. ۽ مختلف لفظن جون معنائون پڻ پنهنجي سوچ ويچار مطابق ڏنيون ويون آهن. پر اهي پڙهڻيون توڙي معنائون اندازي ۽ انومان مطابق ڏنيون ويون آهن. هينئر ان ڳالهه تي ويچارڻ کپي ته بيت جي پهرين سٽ ۾ آيل مختلف لفظن گرءَ، گهُرءَ، گرهه ۽ گڙئو مان ڪهڙو صحيح آهي؟ صحيح لفظ طئي ٿيڻ کان پوءِ ان جي معنيٰ تي ويچاريو ويندو آهي. شاهه جي شارحن ۽ لغت جي ماهرن جيڪي معنائون ڏنيون آهن. سڀ اکين تي، پر اهي بيت جي معنيٰ ۽ مفهوم سان ٺهڪي نه ٿيون اچن.
منهنجي ناقص راءِ موجب يا ته اهو لفظ گِرهه هئڻ کپي گرهه فارسي زبان جو لفظ آهي، جنهن جون ٻيون به معنائون آهن. پر هڪ معنيٰ ڏک پريشاني به آهي ، گرهه بر گرهه جي معنيٰ “غم مٿان غم” “ڏک مٿان ڏک” (ڏسو لغات ڪشوري ص 399) ٻيو لفظ گَرَهه آهي ،جيڪو هندي زبان جو لفظ آهي جنهن جون معنائون آهن، اختر (تارو) سيارو ، تڪليف، (ڏسو راجيسور راوءُ جي هندي ، اردو لغت ص -379 ) ان لغت ۾ اهو پڻ ٻڌايو ويو آهي ته آسماني سيارا 9 آهن. 1 – سج (شمس)2- چنڊ(قمر)3- منگل (مريخ) 4 – ٻُڌ (عطارد)5- برهسپتي (مشتري)6 – شڪر (زهره) 7- شني(زحل) 8- راهو 9- ڪيتو.
مون مٿي هندي اردو لغت جي حوالي سان گَرَهه لفظ جون جيڪي معنائون ٻڌايون آهن تن ۾ ان لفظ جي هڪ معنيٰ تڪليف به آهي. جيئن ته ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ سڀ قلمي ۽ ڇاپي رسالا آڏو رکي تحقيق ڪري اهو لفظ گرهه لکيو آهي ۽ معنيٰ جي لحاظ سان به اهو لفظ موزون ۽ مناسب لڳي ٿو. تنهن ڪري بيت ۾ گَرَهه لفظ هڻڻ کپي پر ڊاڪٽر بلوچ گِرِهه ڪري لکيو آهي ۽ ان کي فارسي لفظ گريه سان ملايو آهي.
شاهه لطيف جي ڪلام ۾ تمام گهڻيون خوبيون آهن. انهن مان هڪ خاص خوبي اها آهي ته ان ۾ درد ۽ سوز سمايل آهي. مثال طور هڪ بيت پيش ڪجي ٿو. جنهن ۾ ماريءَ هٿان ڪونج جي مرڻ جو دکدائڪ منظر پيش ڪيو ويو آهي:
ڪونج نه لکيو ٻاڻُ، جو ماريءَ سندي من ۾
اوچتي پرياڻ، وڳر هڻي ويڇون ڪيا
هن بيت ۾ شاهه صاحب هڪ درد ناڪ منظر پيش ڪيو آهي. وڻجارو اٺ ئي پهر اوڙاهه ۾ ڏاڍي تڪليف ۾ آهي. ڏک ۽ پريشاني ۾ سوچي ٿو ته خبر ناهي ڇا ٿيندو! سندس وس ۾ ڪجهه ناهي، هو سڀ حيلا هلائي بيوس بڻجي ويو آهي. کيس اها ڳڻتي ڳاري رهي آهي ته خبر ناهي ته هن اوڙاهه مان نڪري سندس ٻيڙي بندر تائين سلامت پهچندي يا نه پهچندي !
مون پنهنجي ناقص راءِ جو اظهار ڪيو آهي، وڌيڪ رهنمائي شاهه جي ڪلام جا ماهر ڪري سگهن ٿا.

This entry was posted in Rachna. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *