تازا ترين
  • *سڀاڻي هڪ وڏي پيڪيج جو اعلان ڪندس، پاڪستان جي ڀيٽ ۾ ٻين ملڪن اندر ڪورونا جي صورتحال خراب آهي، وائرس سبب سڄي دنيا ڏکيائين ۾ آهي: وزيراعظم*
  • *ڪراچي: ايڪسپو سينٽر ۾ ڪورونا وائرس جي مريضن لاءِ 1200 بسترن تي ٻڌل فيلڊ آئسوليشن سينٽر جو افتتاح*
  • *سنڌ هاءِ ڪورٽ سکر طرفان ڪرپشن ڪيس ۾ گرفتار سهيل انور سيال جي ٻن عزيزن سوڌو 3 ڄڻن جي ضمانت منظور*
  • *امريڪي صحافي ڊينيئل پرل جي اغوا ۽ قتل ڪيس ۾ عمر شيخ جي موت واري سزا 7 سال قيد ۾ تبديل*
  • *صحافين کي گاريون ڏيڻ وارو ٽرينڊ صحافت تي هڪ وڌيڪ حملو آهي:بلاول ڀٽو زرداري*
  • *ٺٽو: جهرڪ ويجهو ڪار ڪلٽي، جهمپير واسي 2 ڄڻا فوت، هڪ زخمي * حادثي ۾ نياز بروھي ۽ عبدالستار بروھي فوت ٿي ويا، ولي بروھي سخت زخمي *
  • *ڪورونا وائرس سبب پاڪستان ۾ وڌيڪ 3 ڄڻا فوت، فوتين جو انگ 31 ٿي ويو، ملڪ ۾ 2291 متاثر *سنڌ ۾ اڄ ڪورونا وائرس جا 34 ڪيس رپورٽ ٿيا آهن، صوبي ۾ مبتلا مريضن جو انگ 743 ٿي ويو آهي:صحت کاتو * خيبرپختونخوا ۾ ڪورونا وائرس جا 23 ڪيس سامهون آيا، وڌيڪ 2 ماڻهو فوت ٿي ويا، پنجاب ۾ به هڪ ڄڻو فوت ٿيو*
  • *ڳوٺ کولرا عباسي ۾ گهر مان چوري جي ڪوشش دوران هٿياربندن فائرنگ ڪئي، علي ڏنو، خالق، ماجد ۽ شاهد قتل ٿي ويا*
  • *پيرجوڳوٺ ڀرسان هٿياربندن جي گهر تي فائرنگ، 4 ڀاتي قتل*
  • *ڪنڌڪوٽ ۽ ڪرمپور مان هٿياربند ٽن ڄڻن کي اغوا ڪري ويا * ڪنڌڪوٽ: ڳوٺ حمل جعفري مان هٿياربند باغ جي چوڪيدار نعمت ۽ اصغر جعفري کي اغوا ڪري ويا * ڪنڌڪوٽ: اوڳاهي لاڙي وٽ هٿياربندن جي مزدا تي فائرنگ، ڊرائيور حبيب الله زخمي، علي حسن بروهي کي اغوا ڪيو ويو
  • *ٽنڊو محمد خان: حيدرآباد جي لمس اسپتال ۾ ڪورونا وائرس جو مريض فوت، ڊي ايڇ او پاران تصديق*
  • *چين مان جهاز 14 ٽن سامان کڻي اسلام آباد پهچي ويو *
  • *پوري دنيا ۾ ڪورونا وائرس سبب فوتين جو انگ 47 هزارن کان وڌيڪ ٿي ويو*
  • *سڀاڻي جمعي تي 12 کان 3 وڳي تائين ڪرفيو جهڙو لاڪ ڊائون ڪرڻ جو حڪم *
  • *سنڌ ۾ ڪورونا وائرس سبب لاڪ ڊائون کي 11 ڏهاڙا ٿي ويا، روزگار ۽ خوراڪ بند، بُک وبائي صورت اختيار ڪرڻ لڳي*

سنڌ جا مقامي ۽ لاڏائو پکي ….ٽيٽيھر Red-wattled Lapwing….خادم رند

تيز آواز ۽ منفرد عادتن وارو ٽيٽيھر سنڌ جو مقامي پکي آھي. ھي ايترو ته عام پکي آھي جو توهان کي سموري سنڌ جي تانگهي پاڻيءَ وارين ڇرن، ھر ڏنل ٻنين، گاھه وارن ميدانن ۽ ننڍن وڏن آبي ماڳن وٽ نظر ايندو. ھي جيئن ته ڇاڇري (Wading) پکي آھي تنھنڪري پنھنجي کاڌ خوراڪ لاءِ کيس گهڻي ڀاڱي پاڻيءَ تي ڀاڙڻو پوي ٿو. ٽيٽيھر عام طور جوڙي يا ننڍي گروھه جي صورت ۾ ڏسبو آھي. ڪڏهن ڪڏهن وڏي گروھه ۾ به نظر ايندو آھي. ھن کي انگريزيءَ ۾ Red-wattled Lapwing، اردو ۾ سرخ گوشه ٽيٽري ۽ سائنسي ٻولي ۾ Vanellus indicus سڏيو ويندو آھي. پکين جي ماھرن سندس واسطو ٽيٽن ۽ ٽيٽيھرن جي خاندان سان (Charadnidae Family) سان جوڙيو آھي. ھن خاندان ۾ 60 کان مٿي قسمن جا پکي شامل آھن. ٽيٽيھر جا نر ۽ مادي هڪجهڙا ٿيندا آھن. بالغ ٽيٽيھر جي پٺي ۽ پر ناسي، مٿو، سينو ۽ ڪنڌ ڪارو، اک کان ھيٺ وارو حصو، ڪياڙي، ڪلھا ۽ پيٽ اڇو، چھنب ۽ پاپڙي ڳاڙھي ۽ ٽنگون ھيڊيون ٿينديون آھن. سندس ننڍي پڇ جي چوٽي ڪاري ھوندي آھي. ھن جي ڊيگھه 33 کان 35 سينٽي ميٽر، پرن جي پکيڙ 80 کان 82 سينٽي ميٽر ۽ وزن 110 کان 230 گرام ٿيندو آھي. پنھنجي خاندان جي ٻين ٽيٽيھرن جيان ھي بہ سموري زندگي ميدان تي گذاريندو آھي ڇاڪاڻ ته ڪو به ٽيٽيھر وڻ تي ويھي نه سگهندو آھي.
ٽيٽيھر رڳو پاڪستان، ھندستان، بنگلاديش ۽ نيپال ۾ ملي ٿو تنھنڪري عالمي سطح تي کيس ايشيائي پکي ڪوٺيو ويندو آھي. ھن جي اڏام عام طور ڍري ھوندي آھي پر ٿوري وقت لاءِ تيز به اڏامي وٺندو آھي. ٽيٽيھر لاءِ مشھور آھي ته ھي رات جو به چڳندو آھي ۽ چانڊوڪي راتين ۾ گهڻو چست رھندو آھي. ھي ڏينھن ھجي يا رات جڏهن ڪنھن ساھواري جي چرپر ڏسندو يا محسوس ڪندو آھي ته تيز ۽ چڀندڙ آواز ۾ ٻولڻ شروع ڪندو آھي. اھوئي سبب آھي ته سنڌ جا ڀاڳيا رات جي وڳڙي ٽيٽيھر جو آواز ٻڌي هوشيار ٿي ويندا آھن. ھي نسلي واڌ وارن ڏينھن ۾ ته وڌيڪ ٻوليندو آھي. ايتري پراسرار ۽ مسلسل خبرداري گهڻي تحقيق طلب آھي. کاڌي ۾ ٽيٽيھر مختلف قسمن جا جيت، ڪوڏ ۽ ڪجھه بنا ڪرنگهي وارا جاندار ڪتب آڻيندو آھي. انکانسواءِ ٿورو گهڻو اناج به کائيندو آھي.
ٽيٽيھر جي نسلي واڌ مارچ کان آگسٽ تائين ٿيندي آھي. اھڙن مخصوص ڏينھن ۾ نر کنڀ اڀا ڪري، ماديءَ جي چوڌاري ڦيرا ڏئي ۽ چھنب ملائي پنھنجي قربت جو اظھار ڪندو آھي. ٽيٽيھر آکيرو نه جوڙيندو آھي. ھن جي مادي زمين تي ئي ڪنھن گاھ، کيڙي يا اوٽ واري جڳھه تي آنا لاھي پنھنجي نسل کي اڳتي وڌائيندي آھي. ان کانسواءِ ھي ريلوي لائين ويجهو وڇايل پٿرن ۽ ڪڏهن ڪڏهن گهرن جي ڇتين تي به آنا لاھيندي آھي. جڏهن ريل ايندي آھي ته ھوءَ عارضي طور آنا ڇڏي اڏري ويندي آھي. زمين تي لٿل آنن کي ڳولهڻ جيتوڻيڪ سولو ته نه ھوندو آھي پر پوءِ به ڪڙمين ۽ ھارين جي ڪم ڪار يا بي خيالي سبب ضايع ٿيندا رھندا آھن. ٽيٽيھر جي آنن کي سڀ کان وڏو خطرو نورن، ڪانون ۽ سرڻين مان ھوندو آھي. اندازو لڳايو ويو آھي ته ٽيٽيھر جا اٽڪل 40 سيڪڙو آنا ضايع ٿي وڃن ٿا. آنن جي ڀيٽ ۾ ٻچا ڪافي حد تائين محفوظ رھندا آھن. ڪنھن شڪاري کي ڀلائڻ يا ڌوڪو ڏيڻ لاءِ ٽيٽيھر چالاڪي ڏيکاريندي پنھنجي آنن کان پري وڃي آواز ڪندو آھي ته جيئن دشمن سمجهي ته آنا اتي آھن. انکانسواءِ ھي خطري جي وقت شور مچائيندو ۽ مخالف مٿان جهڙپ پڻ ھڻندو آھي. ٽيٽيھر ٻچن کي پاڻي پيارڻ لاءِ ٻين ٽيٽيھرن جيان پنھنجي پيٽ وارا کنڀ پُسائي ايندو آھي ۽ اھڙا آلا کنڀ گرم ڏينھن ۾ آنن کي ٿڌي رکڻ جو ڪم پڻ ڪندا آھن.
ٽيٽيھر جي مادي 3 کان 4 آنا لاھيندي آھي. آنن مٿان نر ۽ مادي واري وٽيءَ سان 28 کان 30 ڏينھن تائين آرو ڪندا آھن. مشاھدو ڪيو ويو آھي ته منجهند واري وقت نر ماديءَ کي سخت گرمي کان بچائڻ لاءِ پاڻ آري تي ويھندو آھي. ٻچا آنن مان ڦٽڻ کانپوءِ ترت ئي کاڌي لاءِ ماءُ پيءُ جو پيڇو ڪندا آھن ۽ ڪنھن خطري واري وقت زمين تي ڇپ ھڻي ويھي رھندا آھن يا گاھه وغيره ۾ لڪي ويندا آھن. خوشي جي ڳالھه اھا آھي ته ٽيٽيھر جهڙي منفرد ۽ سھڻي پکي جي جنس ڪافي محفوظ سمجهي وڃي ٿي.

This entry was posted in Rachna. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *