تازا ترين
  • پ پ تاريخي اي پي سي ڪوٺرائي، نواز شريف واضع۽ تفصيلي تقرير ڪئي: پ پ چيئرمين بلاول ڀٽو زرداري*گلگت بلتستان معاملي تي ڳالهائڻ لاءِ رابطو ڪيو ويو، ملڪ ۾ جمهوري آزادي چاهيون ٿا:بلاول *
  • *اسلام آباد: جعلي بئنڪ اڪائونٽس اسڪينڊل ۾ سنڌ روشن پروگرام ڪيس جي جاچ وارو معاملو *نيب راولپنڊي فرنٽ مين اياز صديقي کي ڪراچي مان گرفتار ڪري ورتو: ذريعا *اياز صديقي جعلي اڪائونٽ ۾ ڪروڙين رپيا جمع ڪرايا: نيب ذريعا*
  • *ڄام نواز علي: ڇتو ڪتو مارڻ جي ڪوشش دوران نوجوان مارجي ويو *ڳوٺ ديوان گلاب راءِ ۾ ڳوٺاڻي ڇتي ڪتي کي مارڻ لاءِ فائر ڪيو ته گولي نوجوان مادو ڪولهي کي لڳي: پوليس *پوليس واقعي واري هنڌ پهچي نوجوان جو لاش تحويل ۾ وٺي جاچ شروع ڪري ڇڏي*
  • *گهارو شهر ۾ واپاريءَ کان ڦر ڪندڙ جوابدار گرفتار نه ٿيڻ خلاف شٽربند هڙتال *2ڏينھن اڳ واپاري گڊو کان 9لک رپيا ڦر ڪرڻ بعد جوابدارن گوليون هڻي زخمي ڪيو هو *واقعي کي 48 ڪلاڪ گذرڻ باوجود پوليس جوابدار گرفتار نه ڪري سگهي آهي: احتجاج ڪندڙ واپاري*
  • *اسلام آباد: العزيزيه ۽ ايون فيلڊ ريفرنسز ۾ سزا خلاف نواز شريف جي اپيل تي ٻڌڻي *مريم نواز ۽ ڪيپٽن (ر) صفدر احتساب عدالت ۾ پهچي ويا *عدالت نواز شريف کي بري ڪرڻ واري فيصلي خلاف نيب جي اپيل تي به ٻڌڻي ڪندي *ن ليگ جي نائب صدر مريم نواز جي پيشيءَ جي موقعي تي عدالت ٻاهران سڪيورٽي جا سخت انتظام *
  • *ڀان سيدآباد: قومپرست اڳواڻ مولا بخش لغاري بيماري وگهي لاڏاڻو ڪري ويو *مولابخش لغاري جي جنازي نماز اڄ سخي سيد سليمان شاهه عيدگاهه تي ادا ڪئي ويندي*
  • *پنوعاقل پوليس جي نجي ٽارچر سيل ۾ مبينا طور تي فيصل آباد واسي وڪيل ميان اعجاز آرائين جي قتل وارو معاملو *ڊي آءِ جي لاڙڪاڻو عرفان بلوچ پوليس اهلڪارن ۽ ڪجهه خانگي ماڻھن کي وڪيل جي قتل ۾ ملوث قرار ڏئي ڇڏيو *ڊي آءِ جي لاڙڪاڻي پاران ايڊيشنل آءِ جي سکر ڏانھن انڪوائري رپورٽ موڪلي ڇڏي *وڪيل ميان اعجاز آرائين کي ڊي ايس پي مسعود مهر جي حڪم تي گرفتار ڪيو ويو: انڪوائري رپورٽ *وڪيل پوليس جي غيرقانوني حراست ۾ فوت ٿيو ۽ لاش پنجاب ۾اڇلايو ويو : انڪوائري رپورٽ *انڪوائري رپورٽ ۾ اي ايس آءِ غلام مصطفيٰ ميراڻي، ڪانسٽيبلز درگاهه ڏنو، نصير ۽ سرمد يعقوب بيگناھه قرار*
  • *سنجهورو ۾ شهرين پاران بجلي جو سڙيل ٽرانسفارمر تبديل نه ٿيڻ خلاف ڌرڻو، ٽريفڪ معطل *ڌرڻي سبب ڪيترن ئي ڪلاڪن کان شهدادپور، سانگهڙ ۽ سنجهورو روڊ تي ٽريفڪ معطل، مسافر پريشان *4مهينن کان بجلي جو ٽرانسفارمر خراب آھي، ڪيترائي ڀيرا دانهڻ باوجود تدارڪ نه ٿيو: مظاهرين*
  • *ڪراچي: سنڌ سرڪار جي 6کاتن ۾ 3 سيڪريٽريز مقرر ٿيل *اهم کاتا من پسند سيڪريٽرين کي اضافي چارج طور حوالي ڪيا ويا *تعليم، لائيو اسٽاڪ ۽ فاريسٽ کاتو مستقل سيڪريٽري کان محروم *زراعت جي سيڪريٽري رحيم سومروکي فاريسٽ جي سيڪريٽري جي اضافي چارج مليل *ثقافت کاتي سيڪريٽري اڪبر لغاري وٽ لائيو اسٽاڪ کاتي جي سيڪريٽري جي اضافي ذميواري *سنڌ ٽيڪسٽ بوڪ بورڊ جي چيئرمين احمد بخش ناريجو کي سيڪريٽري تعليم جي اضافي چارج مليل *20هين گريڊ جا ڪامورا بحران باوجود سائيڊ پوسٽن تي ويهاريل*

تصوف جي چيرڦاڙ جو تنقيدي جائزو …عرفان ڏاهري

ان ڳالهه ۾ ڪو شڪ ڪونهي ته ورهاڱي کانپوءِ سنڌي ادب  اسان کي ڪنهن  اهڙي جنگ جو ڏيک ڏئي رهيو آهي،جيڪا ڪنهن سرد جنگ کان گهٽ ڪونهي! جنهن جي محاذ تان ملا ازم ۽ ماڊرنزم( رجعت پسند ۽ ترقي پسند ) جا قائل هڪ ٻئي جي خلاف ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ تيليءَ مان ٿنڀ بنائڻ جي هر ممڪن ڪوشش ڪندا رهيا آهن. ادب جي ميدان ۾ ڇڙيل ان نظرياتي جنگ جي آڙ ۾ فقط تنقيدي هٿيار جو استعمال ڪيو ويو آهي ۽ هر نظرياتي گروهه فقط پنهنجي ئي نظريي کي هٿي وٺرائڻ خاطرمختلف لکڻين ذريعي پنهنجي ئي نظريي جي پرچار ڪندو رهيو آهي.انهن مخصوص گروهي اديبن جو ڪم فقط ٽاندي ۾ آهوتي وجهڻ برابر آهي،پر افسوس ان ڳالهه جو ٿئي ٿو ته اسان وٽ انهن گروهي اديبن جا پرستار به وڌيڪ آهن، جيڪي  هر وقت سندن اهميت ۽ حيثيت مڃرائڻ خاطر کين وڏن وڏن لقبن سان نوازيندا رهيا آهن، جيڪا هڪ کليل حقيقت ۽ کرو سچ آهي، جنهن کان ڪوبه انڪار نٿو ڪري سگهي ۽ سچي ڳالهه  چوڻ ۾ ڪنهن کي ڪوبه هرج محسوس نه ڪرڻ کپي. ڇاڪاڻ ته رومي فرمايو، ” در حديث راست آرام دلست“ يعني سچي ڳالهه ۾ ئي دل جو سڪون آهي. انهن نظرياتي گروهن مان هڪ مخصوص گروهه سان تعلق رکندڙ نجم عباسي جو اسمِ گرامي به ڪنهن کان ڪو ڳجهو ڪونهي، ڇاڪاڻ ته مختلف اديبن طرفان اهو رايو پيش ڪيو ويو آهي ته سندس لکڻيون ڪنهن هڪ مخصوص نظريي سان منسلڪ آهن ۽ اهو نظريو ڪو پراڻو ناهي پر ويجهي ئي زماني سان تعلق رکي ٿو.
جيتوڻڪ ان ڳالهه جو ڪير به انڪار نٿو ڪري سگهي ته نجم عباسي سنڌي ادب جو هڪ نامور ڪهاڻيڪار ۽ ناول نگار پڻ آهي.جنهن جو شمار سنڌ جي مشهور و معروف ادبي شخصيتن ۾ ٿئي ٿو پر تصوف جي موضوع تي لکيل سندس  هڪ ڪتاب  ”تصوف جي چيرڦار“  جيڪو هن جي مختلف موضوعن تي مشتمل آهي. جنهن ۾ ڪل سندس 12 مضمون آهن،جيڪي هن پنهنجي زندگيءَ ۾ مختلف وقتن تي لکيا هئا. اسان هتي فقط هن ڪتاب جي پهرين مضمون ” تصوف جي چيرڦار“ کي پنهنجي مطالعي هيٺ آڻينداسين،معاف ڪجو! هي مضمون ڊاڪٽر صاحب 1984ع ڌاري لکيو هو ۽ ٺيڪ 36 سالن کانپوءِ جڏهن هن بندي ان مضمون جو مطالعو ڪيو،جنهن جو وڏي ۾ وڏو سبب ته منهنجي عمر به هاڻي ئي مطالعي ڪرڻ  ۽ سوچڻ سمجهڻ جي قابل ٿي آهي! سو سائين جي هن مضمون کي پڙهندي مون پنهنجي ذهن کي هڪ جاءِ بيٺل محسوس نه ڪيو ۽ بي ساخته  اها آهه نڪري وئي ته وڃ! اسان جي عالمن جي جيڪڏهن اها ئي سوچ آهي ته پوءِ اسان اٻوجهه ماڻهن جو ڇا ٿيندو ! بهرحال سندس هن مضمون ” تصوف جي چيرڦاڙ “ مان پتو پوي ٿو ته سائنسي علم ۽ عقل جي دعويٰ ڪندڙ ڊاڪٽر نجم عباسي صاحب تصوف جي اصل نظريي کي ڇڏي هٺ ٺوڪين ڳالهين جي بنياد تي پنهنجي  لاعلمي ۽ لاشعوري ڪيفيت جو مظاهرو ڪيو آهي، جنهن تي جيترو افسوس ڪجي سو گهٽ آهي. ڇاڪاڻ ته هن تصوف جي موضوع تي لکيل فقط هڪ ڪتاب ” تصوف جي حقيقت “ جيڪو بقول سندس جي غلام احمد پرويز جو لکيل آهي، ان جي آڌار تي تصوف جي پوري تعليم ۽ تاريخ تي پاڻي ڦيري ڇڏيو آهي، ان مضمون کي پڙهندڙ هر قاري ائين محسوس ڪندو ته اهو فقط ئي فقط هڪ منفي سوچ جو اظهار آهي، جنهن مان مجموعي طور رڳو نفرت جي بوءِ اچي ٿي. 
ڊاڪٽر صاحب موجب سنڌ صوفين جي ڌرتي آهي پر هاڻوڪي جديد دور ۾ تصوف جي نه ڪا ضرورت آهي ۽ نه ئي ڪا اهميت!سنڌ صوفين جو ديس آهي،پر تصوف هاڻي مدي خارج ٿي چڪو آهي. هي سائنس ۽ ٽيڪنالاجي جو دور آهي.(ص _5) مطلب ته هن سائنسي دور ۾ شاهه،سچل ۽ سامي وغيره جهڙن صوفي شاعرن جو پيغام بقول سندس جي ته مدي خارج ٿي چڪو آهي ۽ اسان کي چارلس ڊارون،ڪارل مارڪس ۽ لينن وغيره جي تعليم کي وٺڻ گهرجي! نه رڳو انهن جي پر انهن جي ڏنل نظرين جهڙوڪ ارتقا واري نظريي،ماديت پسندي،سوشلزم ۽ ڪميونزم وغيره تي به غور و فڪر ڪرڻ گهرجي.اها ڳالهه هر هڪ  باشعور فرد کي تسليم ڪرڻي پوندي ته موجوده دور ۾ اسان کي سائنس ڏانهن ئي ڌيان ڏيڻ گهرجي! ڇاڪاڻ ته اهو سڀڪجهه نه رڳو اسان جي فائدي وٽان آهي پر پنهنجي بچاءَ ۽ بهبود لاءِ به انتهائي ضروري آهي،جنهن تي اعتراض وارڻ بلڪل ئي بيجا آهي، باقي اسان کي اها ڳالهه تسليم ڪرڻي پوندي ته تصوف جي تعليمات ڪڏهن به مدي خارج نٿي ٿي سگهي ڇاڪاڻ ته اڄ جو انسان انا پرستي،مذهب پرستي،قوم پرستي،دولت پرستي،خواهش پرستي سان گڏوگڏ بدحالي،بيوسي،بيحسي،بڇڙائي،بيحيائي،مفلسي ۽ لاچاري،نفرت ۽ ناراضگي،ڏاڍ ۽ ڏمر،نيچ اوچ ۽ ذات پات جي ور چڙهي پنهنجون سڀئي خوشيون ۽ خوشحاليون،اميدون ۽ آسرا،خواب ۽ خيال،امن ۽ آزادگي،سچائي ۽ سادگي،عاجزي ۽ انڪساري،مان ۽ مروت،عزت ۽ آبرو،ايڪو ۽ اتحاد،عدل ۽ انصاف مطلب ته  هو سڀ ڪجهه وڃائي چڪو آهي!تنهڪري اڄ جو انسان حسد ۽ ساڙ،ڪيني ۽ ڪدورت، قتل و غارت،مذهبي انتهاپسندي، فساد ۽ فتني سان گڏوگڏ ذات پات ، رنگ و نسل ۽ قوميت پرستي جي فرق کي نظر انداز ڪندي انسانيت جو نعرو بلند ڪرڻ چاهي ٿو ۽ اهو سڀڪجهه تڏهن ممڪن آهي جڏهن هو پنهنجي وجود جي ورق کي ڌوئي صاف ۽ شفاف بڻائي سگهي،جنهن جي ڪري کيس صوفياءِ ڪرام جي تعليمات ڏانهن متوجهه ٿيڻو پوندو،
هن گهٽ پڙهيل بندي جي نظر ۾ ته ڊاڪٽر صاحب جيڪڏهن تصوف جي بنيادي ڪتابن جهڙوڪ قوت القلوب،رساله قشيريه،ڪشف المحجوب،فوائدالفواد،تنبيه المغترين،دليل العارفين،معمولات حضرات نقشبنديه،عوارف المعارف،مثنوي رومي،گلستان و بوستان وغيره جو مطالعو ٿيل هجي ها ته شايد هو ايڏي وڏي ناقابلِ فهم ڳالهه نه ڪري ها! پر انهن ڪتابن کي به ڇڏيو کڻي اسان رڳو سنڌ جي صوفياءِ ڪرام جي لکيل تصنيفن جهڙوڪ مقدمت الصلوات،منهاج المعرفت،فتح الفضل،مقصود العارفين ، ينابيع الحيات الابديه في طريق طلاب النقشبنديه ۽ پنج گنج وغيره کي ئي پڙهون ته اسان کي انهن ڪتابن اهڙي قسم جي ته ڪابه ڳالهه نٿي ملي جيڪا اسلام ۽ ان تعليمات جي خلاف هجي! بلڪ ان ۾ ته شريعت تي پابند رهڻ لاءِ باقاعده تنبيهه ٿيل آهي. پر اسان رڳو انهن صوفياءِ ڪرام جي شاعري جو مطالعو ڪنداسين ته اسان کي معلوم ٿيندو ته انهن جو مقصد اسلام خلاف بغاوت ڪرڻ نه پر ان جي اصل پيغام جي تبليغ ڪرڻ هو،جنهن ۾ اسان تمام گهڻي ملاوٽ ڪري ڇڏي آهي ۽ ان جي اصل جوهر کي وڃائي ويٺا آهيون.
بهرحال ڊاڪٽر صاحب اوهان جو نظريو پنهنجي جاءِ تي پر ڪنهن جي خلاف ائين ئي هوا ۾ هٿ هڻڻ اوهان جي شان وٽان ٿوري آهي،اوهان ته پنهنجي ذات ۾ بلڪل ئي منفرد آهيو. تنهنڪري اسان  سڀني  کي  گهرجي ته اسان ڪنهن به نظريي سان بجاءِ ڪنهن مثبت دليل جي اختلاف نه رکون ۽ حقيقتن کي سامهون رکي حق ۽ سچ جي فتوا ڏيون،جيڪو ڪم مختلف نقادن جي نظر ۾ تنقيد جو اصل روح آهي.

This entry was posted in Feature Story. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *