تازا ترين
  • *ڪراچي: عيد تي رڳو 10 ارب رپين کان به گهٽ جو ڪاروبار ٿي سگهيو: واپاري اڳواڻ عتيق مير * ڪراچي: هن سال عيد جي موقعي تي رڳو 10 ارب رپين کان به گهٽ جو ڪاروبار ٿي سگهيو * ڪراچي: گذريل سال عيد تي 35 ارب رپين جو ڪاروبار ٿيو هو *
  • *ڪراچي: ترجمان مرتضيٰ وهاب ڪراچي جهاز حادثي ۾ سڙي زخمي ٿيل ٽن گهريلو ملازم نارين واري خبر ٽائيم نيوز تي نشر ٿيڻ جو نوٽيس ورتو * ڪراچي: سنڌ حڪومت جي ترجمان مرتضي وهاب پورهيت نارين ناهيدان، مائرا ۽ عزيزان جي سهڪار جي خاطري ڪرائي * ڪراچي: ترجمان مرتضيٰ وهاب ۽ صوبائي وزير ناصر شاهه سڙي زخمي ٿيل ٽن ملازم عورتن جي عيادت ڪري سندن مالي سهائتا ڪندا *
  • *ڪراچي: اوقاف کاتي عيد جي موڪلن کانپوءِ سنڌ جون 3 اهم درگاهون کولڻ جو فيصلو ڪري ڇڏيو * ڪراچي: اوقاف کاتي جا ملازم زائرين کي ايس او پيز تي عمل ڪرڻ جا پابند هوندا * ڪراچي: شاهه عبدالطيف ڀٽائي، لعل شھباز قلندر ۽ عبدالله شاهه غازي جون درگاهون زائرين لاءِ کولڻ جو فيصلو ڪيو ويو *
  • *اسلام آباد: نيب خودمختيار ادارو آهي ۽ اُن اداري ڪڏهن به پنهنجو ڪم بند ناهي ڪيو: وفاقي گهرو وزير اعجاز شاهه * اسلام آباد: جهاز سانحي ۽ ڪورونا سبب عيد سادگي سان ملهائي پئي وڃي: وفاقي گهرو وزير * اسلام آباد: لاڪ ڊائون ۾ نرمي يا سختي جو فيصلو صورتحال کي ڏسندي ڪيو ويندو: اعجاز شاهه *
  • *سکر سول اسپتال جي آئسوليشن وارڊ ۾ ڪورونا جي شڪي عورت فوت *52 ورهين جي عورت کي ڪورونا جي شڪ سبب آئسوليٽ ڪيو ويو هو*
  • *عمرڪوٽ ڀرسان چنگچي رڪشا جي ٽڪر ۾ نينگر نصير ڪلر چيڀاٽجي فوت *هيرآباد اسٽاپ وٽ حادثو پيش آيو، نينگر جو لاش گهر پهچڻ تي ڪهرام*
  • *لاڙڪاڻو: مختلف علائقن ۾ ڪتن 2 ٻارڙن سميت 6 ڄڻن کي ڏاڙهي وڌو *لاڙڪاڻو: 6 ڏينهن ۾ ڪتن جي ڏاڙھيل ماڻهن جو انگ وڌي 50 ٿي ويو*
  • *پنجاب جي راجنپور واري علائقي مان 3 پوليس اهلڪار اغوا، پوليس آپريشن شروع ڪري ڇڏيو*
  • *سنڌ ۾ آپگهات وارن واقعن ۾گهٽتائي نه آئي، ٽنڊو باگو ڀرسان 2 عورتن زهريلي دوا پي ڇڏي، حالت ڳڻتي جوڳي*
  • *واهي پانڌي: مستوئي پاڙي ۾ پورهيت عيسيٰ سومرو جي گهر کي باهه لڳي وئي *گهر مڪمل طور سڙي ويو، رڳو جانيون بچائي نڪتا آهيون، مالي سهائتا ڪئي وڃي:متاثر*
  • *چڪ: جتوئي برادري ۾ تڪرار تان جهيڙو، ڌنار مرڻينگ *هڪ ڌر ڌنار کي زخمي ڪرڻ کانپوءِ 12 مينهون ڪاهي وئي*
  • *ڪراچي: برنس روڊ ۾ اي سي ڦاٽڻ سبب زخمي ٿيل 4 ڄڻن دم ڏئي ڇڏيو*
  • *ٺڪراٺو ڀرسان جوڻاس مائينر کي آرڊي 9 وٽان 20 فوٽ گهارو، فصل پاڻي هيٺ *اطلاع باوجود آبپاشي عملدار نه پهتا، ڳوٺاڻا پنهنجي مدد پاڻ تحت گهارو بند ڪرڻ ۾ رڌل*
  • *ٽنڊو باگو ڀرسان ناري زهريلي دوا پي آپگهات ڪري ڇڏيو*
  • *پکو ڀرسان نوجوان سيد خالد حسين فائرنگ ۾ مرڻينگ، چانڊڪا اسپتال منتقل *نوجوان تي موٽر سائيڪل سوار هٿياربند فائرنگ ڪري فرار ٿي ويا *معاملو سيد برادري جي ٻن ڌُرين ۾ پُراڻي تڪرار جو نتيجو آهي: پوليس *

تاريخ جا وکريل ورق ……ڌارين جا حملا ۽ سورهيه سنڌين جا مقابلا …….ڊاڪٽر نواز علي شوق

تاريخ شاهد آهي ته سمن جي حڪومت جي زوال کان پوءِ اقتصادي وسيلا ارغونن ۽ ترخانن جي قبضي ۾ اچي ويا هئا ۽ سنڌ تي سنڌ واسين جو سياسي ضابطو نه رهيو هو، پر ان هوندي به ماضي ۾ قائم ٿيل سياسي ادارا اهڙن مضبوط بنيادن تي بيٺل هئا، جو سنڌي ڌارئي دشمن سان وقت بوقت جنگيون جوٽيندا رهيا. هڪ ئي وقت هزارين سورهيه سرويچ سر تريءَ تي رکي ميدان م آيا ٿي. شاهه سندن سورهيائيءَ جي ساراهه ڪندي فرمايو آهي:
ڪٽ ڪڙهي، لوهه ٻري، ڌوڌا جت ڌڳن،
مترڪن منهن ڪڍيا، سانداڻيون سهڪن،
اڄ پڻ آڳڙين، ميڙو آهي مچ تي.
***
اڄ آڳڙيا آئيا، سائوڪي سڄاڻ،
لاهيندا مورياڻ، رڪ ڪريندا پڌرو.
ڌارين جا ڌرتي ڌڻين تي حملا ۽ سورهيه سنڌين جا ساڻن مقابلا، اها رُڪ جي راند جاري هئي. مطلب ته سورهيه سنڌي هڪ باهه مان مس نڪرندا هئا، ته وري ٻيو مچ هنن لاءِ تيار هوندو هو، پر هو خوشي سان ان مچ ڏانهن هليا ويندا هئا. شاهه لطيف ان ڳالهه ڏانهن اشارو ڪندي فرمايو آهي:
اڃا تنوراءُ، ڪالهه ڪڍيا سون سڄڻين،
پڻ تاڻيائون تڪڙو، وحدت جي واڌاءُ،
محبتين مٿاءُ، مچ مورائين نه لهي.
تاريخ شاهد آهي ته جڏهن شمشير خان ازبڪ سنڌي سورمن جو مقابلو نه ڪري سگهيو، ته کيس موٽائي سيوهڻ جو حاڪم بڻايو ويو ۽ مظفر خان معموري کي ٺٽي جو گورنر مقرر ڪيو ويو. ان کان اڳ هو جڏهن پهريون ڀيرو ٺٽي جو گورنر ٿي آيو هو، ته هن ٻٻرن، شورن ۽ دل قبيلن خلاف باهه ٻاري ڏني هئي. هن خواجه جان کي هڪ وڏو لشڪر تيار ڪري ڏنو هو، ته جيئن هو وڃي انهن قبيلن کي سيکت ڏئي. پر هيڏي ساري لشڪر کي ايتري همت نه ٿي، جو هو جنگ جو اعلان ڪري ميدان تي اچي مقابلو ڪري، هنن بزدلن وانگر چڪر هالا واري علائقي ۾ سنڌين تي اوچتو حملو ڪيو. ان هوندي به کين شڪست نصيب ٿي. مغلن جا ڪيترائي پگھاردار فوجي ميدان ۾ مارجي ويا، جيڪي بچيا، تن ڀڄي وڃي نيرون ڪوٽ جي قلعي ۾ پناهه ورتي.
مظفر خان جي دل ۾ اڳوڻي شڪست جون باهيون هيون. هن ٻئي ڪنهن مخالف ملڪ جي فوج هٿان نه، پر فتح ڪيل علائقي جي ماڻهن هٿان ذلت ۽ خواري سٺي هئي. شورن ۽ ٻٻرن تي ته باهيون هئس، پر خاص ڪري دل قبيلي تي گهڻي باهه هيس، جيڪي چڪر هالا سرڪار ۾ شال ۽ نيرون ڪوٽ جا رهواسي هئا. ٺٽي ۾ جيڪي منصب دار موجود هئا، تن سڀني کي سڏرائي هڪ وڏو لشڪر تيار ڪيائين. ان کان سواءِ پنهنجو لشڪر به ان سان شامل ڪيائين، ان وڏي لشڪر جي ڪمان پاڻ سنڀالي دل قبيلي کي نيست ۽ نابود ڪرڻ روانو ٿيو. سنڌين پنهنجي وطن جي آزادي ۽ پنهنجي وجود جي بقا واري جنگ جوٽي، ڄڻ ڪو وڏو ڏوهه ڪيو هو ۽ ان ڏوهه جي سزا ڏيڻ لاءِ فقط هڪ قبيلي واسطي هيڏو وڏو لشڪر روانو ٿيو. سيد ابوالبقا ڏانهن به پيغام موڪليو ويو، ته هو به پنهنجي لشڪر سوڌو مقرر جاءِ تي پهچي وڃي. سيد سڳورو بکر جو ويٺل هو ۽ پنهنجن آقائن کي خوش ڪرڻ، کانئن وڏا عهدا ۽ وڏا فائدا حاصل ڪرڻ لاءِ هنن سنڌين جو رت پاڻي وانگر ٿي وهايو. ايڏو بي رحم سيد سنڌ جي تاريخ ۾ ورلي ڪو نظر ايندو.
تاريخ شاهد آهي ته مظفر خان وڏي لشڪر ۽ تنبو طولائن سان چڪر هالا جي شال واري ماڳ تي وڃي خيما کوڙيا. هيڏانهن مغلن جو پگھاردار لشڪر هو، ته هوڏانهن دل قبيلي جو اڳواڻ مهان مڙس “مناهي خان” هو، جيڪو سڄي ڄمار ڌارين سان مقابلا ڪندو رهيو. جهڙو هو مناهي خان مٿير مڙس، تهڙو سندس قبيلو هو. هر هڪ جوان ڏيهه جي ڏياٽيءَ تي پتنگ بڻجي سر صدقي ڪرڻ لاءِ تيار هو. هو شاهه سائين جي هن بيت جي هوبهو تصوير ۽ تشريح هئا:
پتنگن پهه ڪئو، مڙيا مٿي مچ،
پسي لهس نه لچئا، سڙيا مٿي سچ،
سندا ڳچين ڳچ، ويچارن وڃائيا.
جڏهن جنگ لڳي ته مظفر خان کي سنڌين جي سورهيائي وائڙو ڪري ڇڏيو. پهرئين ڏينهن جتي تنبو هنيا ويا هئا، اتان هڪ وک به اڳتي نه وڌيو، گهوڙن جو گاهه ۽ ان پاڻي بند ٿي ويو. نه اندرين شيءَ ٻاهر وڃي ٿي سگهي، ۽ نه ٻاهرين شيءِ اندر وڃي ٿي سگهي. سنڌين سندن چارئي واهون بند ڪري ڇڏيون هيون. ڌرتيءَ ڌڻي نه فقط ڏينهن جو ساڻن جنگ ڪندا هئا، پر رات جو به کين سک سان سمهڻ نه ڏيندا هئا. راتاها هڻي سندن نقصان ڪندا ٿي رهيا.
سيد ابوالبقا کي سنڌين جي ڪوس کانسواءِ ڄڻ ڪو ڪم ئي ڪونه هو. هن پنهنجو لشڪر ساڻ ڪري جبل ۾ اندر وڃي سنڌين تي راتاهو هنيو ۽ ٻه سئو سنڌين جا سر لڻي مغلن وٽ سرخرو ٿيو، غدار ايئن ئي ڪندا آهن. هر دور ۾ ائين ئي ٿيندو رهيو آهي. هن جنگ ۾ ڪيترا مغلن جا فوجي مارجي ويا ڪيترو سندن نقصان ٿيو؟ ان بابت تاريخ مظهر شاهجهاني جي مصنف يوسف ميرڪ ڪجهه به نه لکيو آهي. ڇاڪاڻ ته هو پنهنجي ڀاءُ جي خلاف ڪجهه لکي نه ٿي سگهيو. اهو ئي سبب آهي جو هن پنهنجي ڀاءُ کي هميشه سوڀارو ڏيکاريو آهي.

This entry was posted in Rachna. Bookmark the permalink.

One Response to تاريخ جا وکريل ورق ……ڌارين جا حملا ۽ سورهيه سنڌين جا مقابلا …….ڊاڪٽر نواز علي شوق

  1. younis roomi says:

    وڌي افسوس جي گاله آهي ته سنڌ جا سينيئر دانشور اڄا تائين بضد آهن ڪوڙي تاريخ تي، ارغون ۽ ترخانن جي تشريح ته ڪريو، تاريخ مظهر شاهجهاني ڪوڙو آهي بقول ڏاڪٽر مبارڪ علي جي، عباسي خاندان جي تاريخ ختم ڪندي سنڏ جي تاريخ تباه ڪئي اثو، ، تريخ ڪڏهن به معاف نه ڪندو سنڌ جي ڪوڙن دانشورن کي

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *